Kontrola musi być przeprowadzona w pełnym zakresie

Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych stwierdził naruszenie przez Głównego Geodetę Kraju przepisów ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO), polegające na niezapewnieniu organowi nadzorczemu w trakcie kontroli dostępu do pomieszczeń, sprzętu i środków służących do przetwarzania danych osobowych oraz dostępu do danych osobowych i informacji niezbędnych Prezesowi UODO do realizacji jego zadań. Ponadto GGK nie współpracował z Prezesem UODO w trakcie tej kontroli.

Prezes UODO ma za zadanie monitorować oraz egzekwować stosowanie RODO. W ramach swoich kompetencji m.in. prowadzi postępowania w sprawie stosowania przepisów RODO. Dla umożliwienia realizacji zadań organowi nadzorczemu przysługuje szereg określonych uprawnień, w tym prawo do uzyskania od administratora i podmiotu przetwarzającego dostępu do wszelkich danych osobowych i wszelkich niezbędnych dla niego informacji, czy uprawnienie do uzyskania dostępu do wszystkich pomieszczeń administratora i podmiotu przetwarzającego, w tym do sprzętu i środków służących do przetwarzania danych.

Ponadto administrator i podmiot przetwarzający mają obowiązek współpracować z organem nadzorczym w ramach wykonywania przez niego zadań, o czym stanowi art. 31 RODO.

Naruszenie przepisów ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, polegające na niezapewnieniu przez administratora lub podmiot przetwarzający dostępu do danych i informacji, skutkuje naruszeniem uprawnień organu nadzorczego określonych w art. 58 ust. 1 RODO. Dlatego też, Prezes UODO uznał za uzasadnione nałożenie administracyjnej kary pieniężnej.

Przypomnijmy, że na początku marca 2020 r. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych zdecydował o konieczności przeprowadzenia kontroli przetwarzania przez Głównego Geodetę Kraju na portalu GEOPORTAL2 danych osobowych pochodzących z powiatowych ewidencji gruntów i budynków, o czym poinformował go pismem, w którym wskazał zakres kontroli oraz termin jej przeprowadzenia. W celu przeprowadzenia czynności kontrolnych, kontrolujący upoważnieni przez Prezesa UODO, okazali Głównemu Geodecie Kraju swoje legitymacje służbowe oraz przedłożyli upoważnienia imienne zawierające informację o zakresie kontroli. GGK nie dopuścił do przeprowadzenia czynności kontrolnych w pełnym zakresie wynikającym z przedłożonych upoważnień. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że według jego oceny z zakresu wskazanego w upoważnieniach wynika, że kontrola ma dotyczyć numerów ksiąg wieczystych, które według niego nie stanowią danych osobowych w rozumieniu przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego.

Ostatecznie GGK podpisał upoważnienia, na których zamieścił pisemną adnotację, z której wynika, że odmawia przeprowadzenia kontroli w zakresie ustalenia m.in.: podstawy przetwarzania (także udostępniania w GEOPRTALU2) danych osobowych, źródeł pozyskiwania tych danych, zakresu i rodzaju udostępnianych danych osobowych oraz sposobu i celu tego udostępniania. Ponadto z adnotacji wynika, że Główny Geodeta Kraju wyraził zgodę na przeprowadzenie czynności kontrolnych w zakresie ustalenia, czy zostały wdrożone odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, aby zapewnić odpowiedni stopień bezpieczeństwa danych objętych ochroną oraz czy Główny Geodeta Kraju wyznaczył inspektora ochrony danych. Niestety, z powodu braku dostępu kontrolujących do systemów informatycznych używanych przez GGK oraz dokonania niezbędnych oględzin systemu informatycznego, w toku kontroli nie ustalono, czy wdrożył odpowiednie środki techniczne w celu zapewnienia bezpieczeństwa danych. Z uwagi na powyższe, w toku kontroli ustalono jedynie, jakie środki organizacyjne zastosował GGK dla bezpieczeństwa danych oraz czy powołany został inspektor ochrony danych.

Z dokonanych czynności kontrolnych sporządzono protokół kontroli, który został podpisany przez Głównego Geodetę Kraju.

Z uwagi na kategoryczny brak zgody GGK na przeprowadzenie czynności kontrolnych w pełnym zakresie oraz jednoznacznie wyrażony przez niego brak woli współpracy, kontrolujący nie mogli ustalić, w jaki sposób i na jakiej podstawie prawnej przy udostępnianiu informacji z ewidencji gruntów i budynków za pośrednictwem portalu internetowego GEOPORTAL2 (geoportal.gov.pl) umożliwia on dostęp do danych osobowych zawartych w księgach wieczystych oraz, czy GGK wdrożył odpowiednie środki techniczne w celu zapewnienia bezpieczeństwa danych. Podczas kontroli nie można było zbadać tego co było jej głównym przedmiotem z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia wszystkich czynności. W tym zakresie bowiem kontrola została udaremniona przez Głównego Geodetę Kraju.

Ponadto przed Prezesem UODO toczy się osobne postępowanie w przedmiocie naruszenia polegającego na przetwarzaniu danych osobowych w postaci numerów ksiąg wieczystych na portalu internetowym GEOPORTAL2 bez podstawy prawnej.

Komunikat informujący o udaremnieniu kontroli przez GGK i o wydaniu postanowienia przez Prezesa UODO dostępny jest na stronie internetowej Urzędu pod linkiem: https://uodo.gov.pl/pl/138/1483.

Pełna treść decyzji dostępna pod adresem: https://uodo.gov.pl/decyzje/DKE.561.3.2020

Nieruchomość podzielona – jak to wpływa na przekształcanie użytkowania wieczystego we własność?

Sprawa dotyczyła nieruchomości, której spółka deweloperska stała się użytkownikiem wieczystym na podstawie umowy notarialnej z 2017 r. Niedługo potem podzieliła grunt na dwie działki, wpisane do ewidencji pod numerami 46/80 i 46/81. Na obu zostały zaplanowane budynki wielorodzinne. Jako pierwsza została zabudowana działka 46/80 i już w sierpniu 2019 r. zostało wydane pozwolenie na użytkowanie wzniesionego tam budynku. W tym czasie na drugi budynek zostało dopiero wydane pozwolenie na budowę.

Spółka, powołując się na ustawę z 2018 r. o przekształceniu użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkalne w prawo własności tych gruntów (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 139 ze zm.) wystąpiła do prezydenta Kielc o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie tych działek. Prezydent uznał jednak, że nie może wydać takiego dokumentu dla całej nieruchomości, bo jedna z działek nie została jeszcze zabudowana – drugiego budynku nawet nie zaczęto stawiać.

Prezydent Kielc, zdaniem spółki, bezpodstawnie zawęził pojęcie gruntu i dlatego ograniczył wydanie zaświadczenia tylko do jednej działki. Według dewelopera nie ma żadnego przepisu prawa, który wskazywałby, że gdy nieruchomość podzielona jest na działki, to każda z nich musi być zabudowana, żeby można było przekształcić użytkowanie wieczyste w prawo własności. Wojewoda podzielił jednak zdanie prezydenta miasta i uznał, że nie można przekształcać działek „z potencjałem do zabudowy”. Można to zrobić tylko, gdy na gruncie rzeczywiście stoi budynek mieszkalny. Dlatego prezydent miasta prawidłowo odmówił przekształcenia jednej z działek.

Sprawa trafiła do WSA w Kielcach. Według Sądu ustalenie, że wniosek dotyczy jednej nieruchomości nie oznacza z automatu, że zabudowanie tej nieruchomości choć jednym budynkiem powoduje z mocy prawa przekształcenie całości w prawo własności, jeśli w skład nieruchomości wchodzi więcej niż jedna działka. Kiedy wniosek był składany, to działka 46/81 była niezabudowana, a niezbędnym warunkiem przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności jest to, by grunt był faktycznie wykorzystany na cele mieszkaniowe.

Przygotowania do wdrożenia elektronicznych tytułów wykonawczych

Minister Finansów w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 26 § 2 ustawy z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wydał 25.5.2020 r. rozporządzenie w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U. poz. 968) w którym określił m.in. wzór tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym oraz – kolejnego tytułu wykonawczego. Rozporządzenie to zacznie obowiązywać z 30.7.2020 r. Dotychczasowe wzory tytułów wykonawczych będą mogły być stosowane nie dłużej niż przez 9 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, pod warunkiem prawidłowego pouczenia zobowiązanego zgodnie z art. 27 § 1 pkt 8-9a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do treści art. 26 § 1c pkt 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym od 30.7.2020 r. zasadą będzie przekazywanie tytułów wykonawczych organu egzekucyjnego drogą elektroniczną – przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej. Aktualnie prace nad wspomnianym system teleinformatycznym znajdują się na etapie testów akceptacyjnych UAT. Ministerstwo Finansów poinformowało, że dla wierzycieli, którzy posiadają własne systemy informatyczne, został udostępniony interfejs API wraz ze środowiskiem testowym pod adresem: etwtst. mf.gov.pl/etw/ai/.

Schematy dokumentów zostaną opublikowane pod adresem:

Źródło: www.gov.pl/web/kas/struktury-eTW.

Skarga nadzwyczajna w sprawie zachowku

Sąd Rejonowy w Z. stwierdził, że spadek po L.K. na podstawie testamentu nabyła w całości jej córka I.W. Spadkodawczyni nie wydziedziczyła swoich synów i dokonała na ich rzecz zapisów w postaci udziałów we współwłasności działki. Jeden z braci – J.K. pozwał spadkobierczynię o zapłatę zachowku w kwocie ponad 66 tys. zł podnosząc, że jest trwale niezdolny do pracy. Sąd Rejonowy w Z. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę ponad 43,7 tys. zł., zaś sąd II instancji oddalił apelację pozwanej.

Prokurator Generalny wniósł skargę nadzwyczajną zarzucając zaskarżonemu wyrokowi Sądu Okręgowego w Z. oczywistą sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na błędnym obliczeniu wartości aktywów spadkowych po L.K. Obliczając kwotę zachowku Sąd nie uwzględnił, że spadkodawczyni w chwili śmierci była właścicielką nie całej nieruchomości a jedynie udziałów o wielkości 5/8 we współwłasności nieruchomości, w rezultacie zachowek powinien wynosić 23,2 tys. zł zamiast 43,7 tys. zł. W uzasadnieniu skargi nadzwyczajnej Prokurator Generalny wskazał, że biegły rzeczoznawca wyceniając nieruchomość wchodzącą w skład masy spadkowej zastrzegł, że jej wartość należy obniżyć o 23% – z uwagi na fakt, iż udział we współwłasności jest trudniej zbywalny niż własność, jednak sąd uwzględniają tę opinię biegłego obniżył wartość całej nieruchomości o 23%, nie uwzględniając jednocześnie udziału w wysokości 5/8.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania. Jak wyjaśniono, przy orzekaniu na podstawie art. 89 § 1 pkt 3 ustawy z 8.12.2007 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 825 ze zm.) rolą Sądu Najwyższego jest porównanie ustaleń faktycznych sądu z treścią materiału dowodowego i sprawdzenie, czy wzajemnie się nie wykluczają. Porównanie polega zaś na wyciągnięciu wniosków z zebranego materiału dowodowego przez Sąd Najwyższy i zestawienie ich z wnioskami, do których doszedł sąd niższej instancji przy dokonywaniu ustaleń faktycznych.

W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że instytucja zachowku jest uzasadniona i konieczna dla urzeczywistnienia podstawowych wartości konstytucyjnych takich jak godność, ochrona rodziny i prawo dziedziczenia. Zachowek realizuje kluczowe ze społecznego i prawnego punktu widzenia funkcje: funkcję alimentacyjną, stwarzając ekonomiczne podstawy egzystencji dla najbliższych członków rodziny, związaną z nią funkcję zabezpieczającą, funkcję ochronną dla rodziny pojmowanej jako wspólnota, funkcję dystrybucyjną oraz funkcję solidarnościową. Uprawnienie do zachowku przysługuje ze względu na szczególny stosunek rodzinno-prawny łączy spadkodawcę z najbliższymi członkami rodziny. Służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych oraz realizacji zasady, że nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem dowolnie, z pominięciem swoich najbliższych (zob. wyrok SN z 7.4.2004 r., IV CK 215/03, Legalis).

Sąd Najwyższy stwierdził, że zaskarżony wyrok uwzględniający roszczenie o zachowek w sposób oczywisty naruszał prawo, ale z innego powodu niż wadliwość instytucji zachowku. Został on wydany na skutek oczywiście błędnych istotnych ustaleń sądu wynikających z błędu rachunkowego, który doprowadził do zawyżenia zachowku należnego powodowi, a przez to doprowadził do oczywistego naruszenia art. 991 KC przez jego błędne zastosowanie. Ustalenia faktyczne Sądu co do nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej wykluczają się z jednoznacznym materiałem dowodowym. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że pozwana wielokrotnie usiłowała zwrócić uwagę Sądu na popełniony błąd. Po bezskutecznej próbie wzruszenia wyroku Sądu Rejonowego w Z. w postępowaniu odwoławczym, pozwana wielokrotnie wnosiła o sprostowanie, o uzupełnienie wyroku i o jego wykładnię. Na postanowienia o oddaleniu wniosku konsekwentnie wnosiła zażalenia i starała się wyczerpać całą drogę sądową.

Powołany w postępowaniu biegły potwierdził w swojej opinii sporządzonej w formie operatu szacunkowego skład spadku, w kształcie w jakim prezentowały go strony, oszacował jego wartość i czytelnie wskazał sposób obliczenia wartości zachowku. Sąd Okręgowy w Z. dysponował zatem pełną wiedzą o istotnych faktach mających znaczenie dla sprawy, jednak nie uwzględnił okoliczności, że spadkodawczyni była jedynie współwłaścicielką nieruchomości, nie zaś jej właścicielką. W zaskarżonym wyroku doszło więc do popełnienia ewidentnego błędu w zakresie istotnych ustaleń Sądu, błędnie wyliczona kwota zachowku stanowi centralny i merytoryczny element wydanego orzeczenia.

Sprzedaż bezprzetargowa na poprawę zagospodarowania działki sąsiedniej

Jak zaopiniować podział, biorąc pod uwagę decyzję celu publicznego, która przeznacza działkę gminną na cele publiczne (Szkoła, świetlica)? Jeżeli to jest możliwe, to jak powinna przebiegać procedura?

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż decyzja o lokalizacji inwestycji celu publicznego wydawana jest celem jej wykorzystania w postępowaniu o wydanie pozwolenia na budowę. Uzyskanie takiego pozwolenia oznacza więc „skonsumowanie” decyzji lokalizacyjnej, która nie może następnie być już wykorzystywana lub zmieniana. W konsekwencji, decyzja ta nie wpływa już na dalsze wykorzystywanie nieruchomości, które przecież może ulec zmianie w przyszłości.

Sprzedaż części lub całości należącej do JST nieruchomości na poprawę warunków zagospodarowania nieruchomości sąsiedniej dopuszczalna jest na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 6 GospNierU. Należy zwrócić uwagę, iż jeżeli przedmiotem sprzedaży jest tylko część nieruchomości, procedura zbycia powinna zostać poprzedzona wydzieleniem odpowiedniej działki. Szczegółowe uzasadnienie podziału zależy głównie od okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy.

Prawidłowa procedura sprzedaży bezprzetargowej powinna zostać rozpoczęta przez podanie osoby zainteresowanej nabyciem nieruchomości. O odstąpieniu od drogi przetargowej rozstrzyga uchwałą rada gminy. Następnie gmina powinna, o ile to konieczne, dokonać podziału nieruchomości przez wydzielenie działki mającej być przedmiotem zbycia. Dopiero po zgodzie rady gminy wójt może przystąpić do procedury zawarcia umowy z nabywcą.

Przechowywanie i sprzedaż zajętych ruchomości

W Dz.U. z 2020 r. pod poz. 1239 opublikowano rozporządzenie Ministra Finansów z 8.7.2020 r. w sprawie szczególnego trybu postępowania przy sprzedaży zajętych ruchomości ulegających szybkiemu zepsuciu oraz przechowywaniu i sprzedaży zajętych kosztowności.

Rozporządzenie jest aktem wykonawczym wydanym na podstawie art. 109 § 1 ustawy z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: EgzAdmU). Jak wynika z art. 105 § 1 EgzAdmU, zajęte ruchomości organ egzekucyjny:

1. sprzedaje w drodze licytacji publicznej;
2. sprzedaje po cenie oszacowania podmiotom prowadzącym działalność handlową;
3. przekazuje do sprzedaży podmiotom prowadzącym sprzedaż komisową tego rodzaju ruchomości;
4. sprzedaje w drodze przetargu ofert;
5. sprzedaje z wolnej ręki.

Z rozporządzenia wynika, że organ egzekucyjny dokonuje wyboru formy sprzedaży ruchomości ulegających szybkiemu zepsuciu, o której mowa wyżej, która zapewnia:

Organ egzekucyjny odstępuje od sprzedaży ruchomości ulegających szybkiemu zepsuciu, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów nie mogą być dopuszczone do użytku lub spożycia. W przypadku niesprzedania lub odstąpienia od sprzedaży takich ruchomości organ egzekucyjny zwraca je niezwłocznie zobowiązanemu.

Natomiast w odniesieniu do kosztowności, zajęte kosztowności wraz z jednym egzemplarzem protokołu zajęcia kosztowności pracownik obsługujący organ egzekucyjny niezwłocznie składa, w obecności zobowiązanego lub dwóch świadków, do kasy pancernej albo skrytki bankowej, będącej w wyłącznej dyspozycji organu egzekucyjnego. Na egzemplarzu protokołu zajęcia kosztowności, przechowywanego w aktach egzekucyjnych, zamieszcza się adnotację o złożeniu tych kosztowności odpowiednio w kasie pancernej albo skrytce bankowej. Przed dokonaniem tych czynności, jeżeli jest to możliwe, pracownik obsługujący organ egzekucyjny umieszcza kosztowności, w obecności zobowiązanego lub dwóch świadków, w kopercie i umieszcza na sklejeniach koperty podpis i odcisk imiennej pieczęci. Zobowiązany lub świadkowie umieszczają na sklejeniach koperty podpisy.

Trzeba też pamiętać, że każdorazowe wyjęcie zajętych kosztowności z kasy pancernej albo skrytki bankowej następuje w obecności kierownika komórki organizacyjnej prowadzącej egzekucję administracyjną lub osoby zastępującej tego kierownika oraz dwóch pracowników obsługujących organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny zaś zawiadamia zobowiązanego o wyznaczonym terminie wyjęcia kosztowności z kasy pancernej albo skrytki bankowej oraz możliwości jego obecności przy tej czynności.

W przypadku sprzedaży zajętych kosztowności organ egzekucyjny dokonuje wyboru formy sprzedaży, która zapewnia uzyskanie jak najkorzystniejszej ceny ich nabycia. Informację o zamiarze takiej sprzedaży wraz ze wskazaniem wybranej formy ich sprzedaży spośród form wymienionych wyżej, podaje się do publicznej wiadomości w BIP na stronie podmiotowej odpowiednio urzędu obsługującego organ egzekucyjny albo organu JST, a także na tablicy ogłoszeń tych organów.

Polski Bon Turystyczny

W Dz.U. z 2020 r. pod poz. 1262 opublikowano ustawę z 15.7.2020 r. o Polskim Bonie Turystycznym (dalej: PBTU). Z ustawy wynika m.in., że Polski Bon Turystyczny (bon) to dokument elektroniczny potwierdzający uprawnienie do świadczenia w formie bonu lub dodatkowego świadczenia w formie bonu. Określenie „Polski Bon Turystyczny” może być używane wyłącznie dla oznaczenia bonu wygenerowanego w systemie teleinformatycznym określonym w art. 27 PBTU.

Świadczenie w formie bonu przysługuje osobie uprawnionej:

1) mającej w dniu 18.7.2020 r. przyznane prawo do:

a) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11.2.2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.; dalej: PomWychDzU), lub

b) dodatku, o którym mowa w art. 80 ust. 1a, art. 113a albo art. 115 ust. 2a ustawy z 9.6.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 821; dalej: WspRodzU); chodzi tu o dodatek: dla rodziny zastępczej, na każde dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia umieszczone w tych placówkach i ośrodkach, a także na każde dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia umieszczone w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego;

2) której w okresie od 19.7.2020 r. do 31.12.2021 r. przyznano prawo do:

a) świadczenia wychowawczego na dziecko, na które wcześniej nie było przyznane prawo do tego świadczenia lub dodatku, o którym mowa w lit. b,

b) dodatku na dziecko, na które wcześniej nie było przyznane prawo do tego dodatku lub świadczenia wychowawczego, o którym mowa w lit. a,

4) która w okresie od 1.7.2019 r. do 18.7.2020 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze, który został przekazany przez organ właściwy do wojewody zgodnie z art. 16 ust. 1 PomWychDzU (chodzi o wnioski składane przez osoby przebywające poza granicami RP) i który do 18.7.2020 r. nie został rozpatrzony przez wojewodę,

5) która w okresie od 19.7.2020 r. do 31.12.2021 r. złożyła taki wniosek i który nie został rozpatrzony przez wojewodę w okresie, za który składane są informacje, o których mowa w art. 19 ust. 13 PBTU.

Dodatkowe świadczenie w formie bonu przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli jest dzieckiem niepełnosprawnym na warunkach określonych w art. 4 ust. 2 PBTU. Przy czym, przez dziecko niepełnosprawne w tym przypadku należy rozumieć dziecko legitymujące się orzeczeniem o:

Wygaśnięcie prawa do dokonywania płatności za pomocą bonu nie uniemożliwia korzystania z usługi hotelarskiej lub imprezy turystycznej, w przypadku gdy płatność za tę usługę hotelarską lub imprezę turystyczną dokonana za pomocą bonu nastąpiła do 31.3.2022 r. Jeżeli organizacja pożytku publicznego nie zrealizuje usługi hotelarskiej lub imprezy turystycznej, niezwłocznie dokonuje zwrotu płatności przyjętej za pomocą bonu na rachunek bankowy Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) oddzielnie dla każdego bonu, podając w tytule przelewu numer tego bonu.

Jeżeli kwotę świadczenia wychowawczego ustalono zgodnie z art. 5 ust. 3 PomWychDzU (przepis ten uchylono z dniem 19.7.2019 r., a wynikało z niego, że świadczenie wychowawcze przysługiwało, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 800 zł), każdemu z rodziców przysługuje jedno świadczenie w formie bonu w wysokości 250 zł na dziecko, a w przypadku dziecka niepełnosprawnego – jedno świadczenie w formie bonu w wysokości 250 zł oraz jedno dodatkowe świadczenie w formie bonu w wysokości 250 zł na dziecko.

W zakresie przyjmowania płatności bonem z PBTU wynika, że:

konieczna jest rejestracja w celu umożliwienia przyjmowania płatności dokonywanych za pomocą bonu organizacja pożytku publicznego realizujące usługi hotelarskie lub imprezy turystyczne dokonują rejestracji na profilu informacyjnym w systemie teleinformatycznym na zasadach określonych w art. 8 PBTU

organizacja pożytku publicznego musi figurować na liście prawo do przyjmowania płatności dokonywanych za pomocą bonu przysługuje organizacji pożytku publicznego znajdującym się na liście organizacji pożytku publicznego mających prawo do przyjmowania płatności dokonywanych za pomocą bonu (art. 9 PBTU)

można złożyć oświadczenie o rezygnacji organizacje pożytku publicznego mogą, w każdym czasie, złożyć oświadczenie o rezygnacji z prawa do przyjmowania płatności dokonywanych za pomocą bonu, które składa się w systemie teleinformatycznym (art. 10 PBTU)

trzeba zwrócić kwotę nienależnie pobraną w przypadku ujawnienia w wyniku przeprowadzonych czynności sprawdzających przeprowadzonych przez POT, że kwota płatności dokonanej za pomocą bonu stanowi kwotę nienależnie pobraną kwota otrzymana w wyniku dokonania tej płatności podlega zwrotowi do Funduszu Przeciwdziałania COVID-19, a po jego likwidacji – do budżetu państwa, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia otrzymania kwoty przez lub organizację pożytku publicznego

Z PBTU wynika też, że:

Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego w dwóch trybach

Dnia 24 czerwca 2020 r. pracodawcy zyskali tymczasowe narzędzie, które ma zapobiegać kumulacji uprawnień urlopowych pracowników. Tego dnia wszedł w życie art. 15gc ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.; dalej specustawy). Pozwala on pracodawcy wysłać pracownika, w terminie przez siebie wskazanym, na urlop wypoczynkowy niewykorzystany w poprzednich latach (urlop zaległy), stawiając dodatkowe warunki. Jako przepis szczególny o tymczasowym charakterze ma pierwszeństwo przed art. 168 KP (obowiązek udzielenia urlopu z roku poprzedniego najpóźniej do 30 września następnego roku), lecz nie wyłącza jego działania.

Według specustawy

Z art. 15gc specustawy nie wynika obowiązek jego zastosowania. Przepis ten tworzy jedynie możliwość wdrożenia instytucji tzw. przymusowego urlopu wypoczynkowego. Pracodawca może bowiem wysłać pracownika na dotychczas niezrealizowany urlop z poprzednich lat na podstawie tej regulacji, ale nie musi tego czynić. Jeśli się na to zdecyduje, powinien postępować według następującej procedury:

KROK 1. Jednostronna decyzja pracodawcy

Pracodawca nie potrzebuje zgody pracownika, aby udzielić mu zaległego urlopu w trybie art. 15gc specustawy. W przeciwieństwie do art. 168 KP ma prawo sam podjąć decyzję nie tylko w stosunku do dni pozostających wciąż na koncie urlopowym pracownika za rok 2019 r., ale też za nieprzedawnione lata wcześniejsze. Konkretnie za 3 lata wstecz, licząc od 30 września danego roku kalendarzowego wobec niewykorzystanego urlopu za rok poprzedni (art. 291 § 1 KP oraz wyrok SN z 11.04.2001 r., I PKN 367/00, OSNAPiUS 2003/2/38, który zachował aktualność mimo przesunięcia terminu z końca trzeciego kwartału na 30 września), np. z upływem 30 września 2020 r. przedawni się urlop za 2016 r.

Należy zauważyć, że korzystanie z urlopu wychowawczego powoduje, że bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty – ulega zawieszeniu (art. 293¹ KP).

KROK 2. Maksymalny wymiar urlopu

30 dni urlopowych z lat poprzednich – tyle wynosi maksymalny wymiar zaległego urlopu, na jaki pracodawca może wysłać pracownika na podstawie art. 15gc specustawy. Nie muszą być udzielone łącznie. Pracodawca może je podzielić, lecz suma wszystkich części nie może przekroczyć tego limitu.

Przekroczenie 30 dni zaległego urlopu nie jest sankcjonowane przez specustawę. Nie znaczy to, że pracodawca nie może być pociągnięty do odpowiedzialności. Takie kompetencje przysługują inspekcji pracy, która jest uprawniona do nadzoru i kontroli przepisów prawa pracy m.in. w zakresie urlopów (por. art. 10 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ustawy z 13.04.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1251).

KROK 3. Termin udzielenia urlopu

Termin, w którym pracownik będzie przebywał na zaległym urlopie, wyznacza samodzielnie pracodawca. Nie musi przy tym brać pod uwagę planu urlopów na 2020 r. (traci on moc w części obejmującej urlop z lat poprzednich, który zostanie zrealizowany na mocy art. 15gc specustawy). Ma natomiast obowiązek zadbać, aby urlop (lub jego ostatnia część) rozpoczął się w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego/epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Treść art. 15gc specustawy wskazuje bowiem, że udzielenie urlopu powinno nastąpić w tym czasie, co nie znaczy, że w całości powinien przypadać na ten okres.

Według Kodeksu pracy

Pracodawca, który nie skorzysta z art. 15gc specustawy (bez względu na powody) albo wyczerpie 30-dniowy limit, udziela zaległych urlopów lub ich pozostałej części zgodnie z kodeksem pracy oraz regułami wypracowanymi przez orzecznictwo i doktrynę. Powinien przede wszystkim pamiętać o zasadzie pierwszeństwa urlopu zaległego przed bieżącym (por. wyroki SN z 9.5.2013 r., II PK 199/12 oraz z 12.08.2004 r., III PK 32/04, MoPr 2004/9/230). Nie wolno mu też zapominać, że jego swoboda jest ograniczona, co przedstawia poniższa procedura:

KROK 1. Zgodnie z planem urlopów lub w uzgodnieniu z pracownikami

O ile urlop zaległy udzielany w trybie art. 15gc specustawy pozostaje bez związku z planem urlopów, o tyle jego udzielenie na podstawie kodeksu pracy ma nastąpić w terminach zapisanych w takim planie, przy czym ten za 2019 r. – powinien przypadać do 30 września 2020 r. Tak jest w przypadku, gdy pracodawca w ogóle nie zastosuje wymienionego przepisu. Jeśli natomiast plan zdezaktualizował się ze względu na wdrożenie przymusowego 30-dniowego urlopu na mocy specustawy, a pracownicy nadal dysponują niezrealizowanymi dniami urlopowymi z lat poprzednich, pracodawca musi go dostosować do aktualnych potrzeb. Jest przy tym zobligowany do wzięcia pod uwagę wnioski pracowników i zapewnienia normalnego roku pracy (art. 163 § 1 KP). Gdy pracodawca nie ma planu urlopów, ustala terminy zaległych urlopów (lub pozostałej ich części) bezpośrednio z pracownikami (art. 163 § 2 KP).

Pracownikom uchylającym się od współpracy przy określaniu terminu wykorzystania zaległego urlopu, pracodawca może zagrozić zastosowaniem kar porządkowych (art. 108 KP). Może też sam go wyznaczyć, ale tylko za rok 2019.

KROK 2. Na podstawie decyzji pracodawcy

Wpisanie do planu urlopów terminu zaległego urlopu albo jego uzgodnienie z pracownikiem nie jest równoznaczne z możliwością jego rozpoczęcia przez pracownika bez wyraźnej zgody pracodawcy (por. wyrok SN z 5.12.2000 r., I PKN 121/00, OSNAPiUS 2002/15/353). Pracownik, który samowolnie uda się na taki urlop, dopuści się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (por. wyrok SN z 16.12.2008 r., I PK 88/08, OSNAPiUS 2010/11-12/137). Nieobecność w takim przypadku będzie usprawiedliwiona tylko wtedy, gdy pracodawca odmawiając udzielenia urlopu zaległego nie podał żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających tę decyzję (wyrok SN z 7.11.2013 r., SNO 29/13).

Jeśli pracownik nie będzie chciał udać się na zaległy urlop, pracodawca może go do tego zmusić. Ma jednak do tego prawo wyłącznie wobec urlopu za 2019 r. Zdaniem Sądu Najwyższego, zastosowanie art. 168 KP przez pracodawcę nie wymaga bowiem zgody pracownika (wyrok SN z 24.1.2006 r., I PK 124/05, OSNP 2006/23–24/354). Zasadniczo z tą interpretacją nie zgadza się Departament Prawny Generalnego Inspektora Pracy (stanowisko ze stycznia 2007 r., GNP-110-4560-46/07/PE). Jednak w czasie stanu zagrożenia epidemicznego/epidemii dopuszcza jej obowiązywanie (stanowisko dostępne pod adresem: https://www.pip.gov.pl/pl/wiadomosci/108610,praca-zdalna-przeciwdzialanie-covid-19.html. W ten sam sposób wypowiedziało się Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (https://www.gov.pl/web/rodzina/informacja-mrpips-w-sprawie-udzielania-urlopow-wypoczynkowych).

KROK 3: Odpowiedzialność za nieudzielenie urlopu

Pracodawcy, który nie udzieli zaległego urlopu grozi grzywna od 1 tys. do 30 tys. zł (art. 282 § 1 pkt 2 KP).

Zasada wspólna

Pracodawca udziela zaległego urlopu – w trybie specustawy i kodeksowym – w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu (art. 154² § 1 KP).

Przedsiębiorstwom powiązanym z krajami z unijnego wykazu jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych państwa UE nie powinny udzielać wsparcia

Komisja Europejska wydała 14.7.2020 r. zalecenie, aby państwa członkowskie nie udzielały wsparcia finansowego przedsiębiorstwom mającym powiązania z krajami, które znajdują się w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych z 22.5.2019 r. (2019/C 176/03; Dz.U.UE C). Nowe zalecenie ma zapewnić państwom członkowskim model pokazujący, jak w zgodzie z unijnymi przepisami zapobiegać wykorzystywaniu wsparcia publicznego do oszustw podatkowych, uchylania się od podatków, unikania opodatkowania, prania pieniędzy czy finansowania terroryzmu.

Jednak Komisja przewiduje możliwość wprowadzenia pewnych ściśle określonych warunków dla uczciwych podatników, takich którzy są w stanie udowodnić, że płacili w kraju członkowskim odpowiedni podatek w danym okresie czasu. Nawet jeżeli dane przedsiębiorstwo ma powiązania z jurysdykcjami znajdującymi się w unijnym wykazie, wciąż powinno ono mieć możliwość w określonych okolicznościach korzystać ze wsparcia finansowego.

Komisja Europejska zaleca, aby ograniczenia miały zastosowanie także do przedsiębiorstw, które zostały skazane za poważne przestępstwa finansowe, w tym za oszustwa finansowe, korupcję oraz niepłacenie podatków i zobowiązań z tytułu zabezpieczeń społecznych.

Celem wydanego zalecenia jest zapewnienie państwom członkowskim wytycznych dotyczących warunków przyznawania wsparcia finansowego, aby zapobiegać przypadkom sprzeniewierzenia środków publicznych oraz wzmacniać zabezpieczenia przeciwko nadużyciom podatkowym w całej UE zgodnie z unijnym prawem.

Komisja jest też gotowa omówić z państwami członkowskimi ich szczegółowe plany zapewnienia, aby pomoc państwa, zwłaszcza w postaci dokapitalizowania, była ograniczona do przedsiębiorstw, które uczciwie płacą podatki.

Państwa członkowskie powinny także poinformować Komisję o środkach, które wdrożą w celu zastosowania się do wydanego dziś zalecenia, zgodnie z unijnymi zasadami dobrych rządów. W ciągu trzech lat Komisja opublikuje sprawozdanie w sprawie skutków tego zalecenia.

NSA: Choroba zawodowa – przyczyn szukamy tylko u ostatniego pracodawcy

W kwietniu 2018 r. powiatowy inspektor sanitarny stwierdził u pracownika chorobę zawodową – zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Jego pracodawca wniósł odwołanie, ale organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję. Jego zdaniem orzeczenie lekarskie oraz karta oceny ryzyka zawodowego wskazywały, że mężczyzna przez sposób wykonywania pracy (nadmierne obciążenie nadgarstków) był narażony na wystąpienie takich dolegliwości.

Schorzenie pojawiło się w obecnym miejscu pracy i powiązano je z jej wykonywaniem. Ponieważ skargę oddalił także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, to sprawa trafiła do NSA. W skardze kasacyjnej pracodawca wskazywał, że organy zaniedbały poszukiwania dalszych przyczyn powstania choroby. Pracownik był u niego zatrudniony w latach 2004–2017, ale wcześniej przez kilka lat pracował na takim samym stanowisku w innym miejscu.

Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że podstawą stwierdzenia choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie. Jeśli organy administracji nie mają dowodów wskazujących na inne okoliczności, to nie mogą stwierdzić, że stan zdrowia jest odmienny lub wynika z innych przyczyn. Wszystko się w tym przypadku zgadzało: orzeczenie potwierdziło, że u pracownika wystąpiła choroba zawodowa (jest w wykazie chorób), a jej wystąpienie można powiązać ze sposobem świadczenia pracy. Dlatego NSA dodał, że jeśli jakiś czynnik może spowodować chorobę, to jego występowanie na miejscu pracy powoduje domniemanie, że to właśnie on był przyczyną.

Nie mają w tym przypadku znaczenia warunki pracy w innym miejscu, bo stosowne rozporządzenie Rady Ministrów określa, że w przypadku zespołu cieśni w obrębie nadgarstka narażenie zawodowe można rozpatrywać najdalej przez rok po ustaniu zatrudnienia w danym miejscu. Tymczasem dolegliwości u pracownika wystąpiły w 2011 r., czyli po około siedmiu latach od podjęcia pracy w obecnym miejscu, równocześnie kilka lat po wykonywaniu pracy u poprzedniego pracodawcy. Nie udało się udowodnić, że wcześniej mężczyzna cierpiał na to schorzenie, więc NSA uznał, że nie było podstaw do szukania przyczyn w poprzednim miejscu pracy.