Przepisy prawa pracy nie określają minimalnej temperatury na stanowisku pracy zlokalizowanym na otwartej przestrzeni. Przy czym na pracodawcy spoczywa cały szereg obowiązków związanych z wystąpieniem tego czynnika w miejscu pracy, których niespełnienie może pociągać za sobą odpowiedzialność wykroczeniową samego pracodawcy lub innych działających w jego imieniu osób (zob. art. 283 § 1 ustawy Kodeks pracy; dalej: KP).
Odmowa wykonania przez pracownika pracy z uwagi na zbyt niską temperaturę na stanowisku pracy może być uzasadniona wyłącznie przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 210 KP, o czym szerzej w dalszej części opracowania.
Poziom najniższej (minimalnej, wymaganej) temperatury na stanowisku pracy został uzależniony od tego, czy jest ono zlokalizowane w pomieszczeniu zamkniętym czy na otwartej przestrzeni. Przy czym przepisy określają minimalną temperaturę jedynie w odniesieniu do stanowisk znajdujących się w pomieszczeniach pracy (§ 30 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy; dalej: OgPrzBHPR), natomiast w odniesieniu do stanowisk pracy zlokalizowanych na otwartej przestrzeni regulacji takiej brak.
Fakt ten nie oznacza jednak, że pracodawca może pozostawać biernym w sytuacji, gdy wystąpienie niskiej temperatury w miejscu pracy sprawia, że wykonywanie w tych warunkach obowiązków służbowych staje się niekomfortowe, co może przełożyć się na bezpieczeństwo zatrudnionych przez niego osób.
Należy bowiem mieć na uwadze, że pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Przejawem realizacji tego obowiązku jest wymóg reagowania na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywania środków podejmowanych w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, z uwzględnieniem zmieniających się warunków wykonywania pracy (art. 207 § 2 pkt 3 KP).
Z tak zakreślonego generalnego obowiązku dbałości o bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w przypadku pojawienia się na stanowisku pracy niskiej temperatury, można wyprowadzić cały szereg konkretnych obowiązków, wśród których na szczególną uwagę zasługują:
1) obowiązek zapewnienia, na zasadach określonych w art. 2376 KP, odzieży i obuwia roboczego dostosowanego do warunków atmosferycznych i specyfiki pracy, a w sytuacji uzasadnionej działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy również odzieży i obuwia ochronnego spełniającego wymagania dotyczące oceny zgodności określone w SystOcenZgRynkU,
2) obowiązek zapewnienia pracownikom w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia umożliwiającego im schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży, spełniającego wymogi określone w § 44 załącznika nr 3 do OgPrzBHPR, a w razie braku takiej możliwości – zapewnienie pracownikom w pobliżu miejsca ich pracy odpowiednio urządzonego źródła ciepła (np. koksownik), przy zachowaniu wymagań ochrony przeciwpożarowej,
3) obowiązek zapewnienia posiłku regeneracyjnego i ciepłych napojów na zasadach określonych w przepisach PosiłkiRegenR.
Poza realizacją przywołanych powyżej obowiązków pracodawca może przeciwdziałać negatywnym skutkom występowania niskiej temperatury na stanowiskach pracy zlokalizowanych na otwartej przestrzeni, wprowadzając odpowiednie rozwiązania organizacyjne, w szczególności polegające np. na skróceniu dobowego wymiaru czasu pracy lub wprowadzeniu dodatkowych przerw w pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia za pracę.
W sytuacji, gdy pracodawca nie podejmuje dostępnych mu działań w związku z wystąpieniem na stanowisku pracy omawianego czynnika, rozważenia wymaga możliwość powstrzymania się od wykonywania pracy na zasadach określonych w art. 210 KP. Zgodnie z jego treścią, w przypadku gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bhp i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika, pracownik ma prawo powstrzymania się od wykonywania pracy, o czym powinien niezwłocznie zawiadomić przełożonego. Jeżeli jednak powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa wspomnianego zagrożenia, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, o czym zobowiązany jest również niezwłocznie zawiadomić przełożonego.
Pracownik korzystający z omawianego prawa nie może z tego tytułu ponosić jakichkolwiek niekorzystnych konsekwencji, np. kara porządkowa czy zwolnienie z pracy. Ponadto za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za pracę.
Podkreślenia jednak wymaga, że możliwość skorzystania z analizowanego uprawnienia uzależniona jest od łącznego wystąpienia dwóch przesłanek, tj. zaistnienia warunków pracy nieodpowiadających przepisom bhp oraz powstania stanu bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia samego pracownika lub innych osób (wyrok SN z 11.5.2006 r., I PK 191/05, Legalis). Brak jednej z tych przesłanek sprawia, że odmowa wykonania pracy w powołaniu na przedmiotowy przepis będzie działaniem nieuprawnionym.
Odnosząc powyższe do sytuacji opisanej w zapytaniu, stwierdzić należy, że sam fakt zaistnienia na stanowisku pracy niskiej temperatury nie uzasadnia automatycznego sięgnięcia po uprawnienie przewidziane w art. 210 KP. Konieczne byłoby wykazanie wystąpienia obydwu wcześniej wspomnianych przesłanek. O ich wystąpieniu można byłoby ewentualnie mówić w sytuacji, gdy w związku z powstaniem niskiej temperatury pracodawca nie podjąłby wymaganych i dostępnych mu opisanych powyżej działań (tj. nie zapewnił pracownikom odzieży i obuwia ciepłochronnego, pomieszczenia do ogrzania się lub odpowiednio urządzonego źródła ciepła w pobliżu miejsca pracy oraz posiłku regeneracyjnego i ciepłych napojów), co mogłoby stwarzać stan bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia pracowników.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis Księgowość Kadry Biznes. Zaloguj się po więcej lub kup dostęp →
