Nowelizacja Kodeksu pracy. Sejm przyjął ustawę stażową
Nowe zasady naliczania stażu pracy
Sejm przyjął tzw. ustawę stażową. Zakłada ona, że do stażu pracy będą wliczały się okresy prowadzenia działalności gospodarczej oraz pracy na podstawie umów zleceń. To zmiana od lat postulowana m.in. przez związki zawodowe, zwracające uwagę na niesprawiedliwość dotychczasowego prawa. Projekt ustawy powstał w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Pracownicy, którzy w przeszłości pracowali na umowie zlecenie czy prowadzili działalność, otrzymają nowe uprawnienia wynikające z zaliczenia tych okresów do stażu pracy.
Zgodnie z ustawą do stażu pracy wliczać się będą:
- okresy prowadzenia pozarolniczej działalności oraz współpracy z osobą prowadzącą działalność,
- okres zawieszenia działalności gospodarczej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem,
- okresy wykonywania umowy zlecenia,
- świadczenia usług, umowy agencyjnej oraz okres pozostawania osobą współpracującą,
- okres pozostawania członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych,
- a także udokumentowany, przebyty za granicą okres wykonywania innej niż zatrudnienie pracy zarobkowej.
ZUS wystawi zaświadczenie
Wspomniane okresy będą potwierdzane specjalnym zaświadczeniem wydawanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli z jakiegoś powodu ZUS nie będzie w stanie wydać takiego zaświadczenia (np. bo przepracowany okres był dawno temu), pracownik będzie miał możliwość udowodnienia stażu własnymi dokumentami.
Dwa terminy wejścia w życie przepisów
Nowe przepisy ustawy będą obowiązywały od 1.1.2026 r. – dla pracodawców z sektora finansów publicznych, a od pierwszego dnia miesiąca po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy – dla pracodawców sektora prywatnego.
Źródło: gov.pl
Od 19 września 2025 r. wzrastają stawki opłat za badanie techniczne pojazdów
Dotychczasowa wysokość opłat za badania techniczne w Polsce należała do jednej z najniższych w Europie. Przeprowadzona przez Ministerstwo Infrastruktury analiza wykazała, że koszty utrzymania stacji kontroli pojazdów w Polsce zasadniczo wzrosły w latach 2020–2024, głównie z powodów wzrostu płac, inflacji, wzrostu kosztów energii, wynajmu i utrzymania infrastruktury wraz z aparaturą oraz opłat administracyjnych.
W związku z tym Ministerstwo Infrastruktury zaproponowało, by wzrost wysokości opłaty za badanie techniczne samochodu osobowego (które jest najczęściej wykonywanym badaniem) wynosił 53% – do kwoty 149 zł (opłaty za inne rodzaje badań wzrosły proporcjonalnie).
Przykładowe stawki opłat:
- motocykl, ciągnik rolniczy – 94 zł (było 62 zł),
- motorower – 76 zł (było 50 zł),
- samochód ciężarowy i specjalny, ciągnik samochodowy siodłowy o dmc od 3,5 t do 16 t – 234 zł (było163 zł),
- samochód ciężarowy i specjalny, ciągnik samochodowy siodłowy o dmc powyżej 16 t – 269 zł (było 177 zł),
- przyczepa (naczepa) ciężarowa i specjalna o dmc do 3,5 t – 119 zł (było 78 zł),
- autobus przeznaczony do przewozu więcej niż 15 osób łącznie z kierowcą – 304 zł (było 199 zł),
- pojazd przystosowany do zasilania gazem (za badanie specjalistyczne 96 zł, było 63 zł) – dla samochodu osobowego w sumie 245 zł (było w sumie 161 zł).
Pełna tabela opłat za badania techniczne pojazdów stanowi załącznik do rozporządzenia, które ukazało się w Dz.U. pod poz. 1223 i wchodzi w życie 19.9.2025 r.
Najem prywatny a obowiązek wystawienia faktury w KSeF
1. Najem okazjonalny jako działalność gospodarcza na gruncie VAT
Zgodnie z brzmieniem art. 15 ust. 2 VATU działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
W przypadku wynajmu nieruchomości stanowiących składnik majątku prywatnego na gruncie VAT osoba fizyczna jest podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą. Potwierdza to jednolita linia interpretacyjna. Przykładowo DKIS w interpretacji indywidualnej z 2.2.2023 r, 0114-KDIP1-1.4012.656.2022.2.MM podkreślił, iż:
„Najem jest więc umową dwustronnie zobowiązującą i wzajemną, odpowiednikiem świadczenia wynajmującego, polegającego na oddaniu rzeczy do używania, jest świadczenie najemcy, polegające na płaceniu umówionego czynszu. Zatem oddanie w ramach umowy najmu osobie trzeciej nieruchomości lub rzeczy skutkuje uzyskiwaniem korzyści majątkowej po stronie podmiotu dokonującego wynajmu”.
Mając na uwadze powołane przepisy należy stwierdzić, że najem wypełnia określoną w art. 15 ust. 2 ustawy definicję działalności gospodarczej, gdyż wykonywany jest w sposób ciągły dla celów zarobkowych, bez względu na to, czy przedmiot najmu stanowi składnik majątkowy w prowadzonej działalności gospodarczej przez podatnika czy też stanowi jego majątek osobisty. W konsekwencji wynajmując lokal użytkowy będzie Pan działał jako podatnik podatku od towarów i usług, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy.
2. Stawka VAT w przypadku wynajmu na cele mieszkaniowe
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 36 VATU, zwolnione z VAT są usługi w zakresie wynajmowania lub wydzierżawiania nieruchomości o charakterze mieszkalnym. Powyższy przepis wprowadza następujące (łączne) warunki zastosowania zwolnienia od podatku:
- wynajmowana lub dzierżawiona nieruchomość musi mieć charakter mieszkalny,
- wynajem lub dzierżawa dokonywane są na własny rachunek,
- wynajem lub dzierżawa dokonywane są wyłącznie na cele mieszkaniowe lub na rzecz społecznych agencji najmu, o których mowa w art. 22a ust. 1 ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego.
Zwolnieniem objęta jest jedynie usługa świadczona bezpośrednio na rzecz osoby realizującej poprzez korzystanie z wynajmowanego lokalu swój cel mieszkaniowy, co potwierdza interpretacja ogólna Ministra Finansów z 8.10.2021 r., PT1.8101.1.2021.
W przypadku wynajmu na cele działalności gospodarczej zwolnienie nie będzie miało zastosowania. Przyjmuje się, iż usługa polegająca na wynajmie lokalu mieszkalnego podmiotowi gospodarczemu, który wykorzystuje lokal na potrzeby swojej działalności gospodarczej, tj. dalszego podnajmu lokalu osobom trzecim, wraz z odbiorem odpadów, spełnia kryteria i posiada właściwości (cechy) dla usług objętych działem PKWiU 68 „Usługi związane z obsługą rynku nieruchomości” i opodatkowana jest stawką 23%.
Równocześnie podkreślić należy, iż w przypadku braku możliwości zastosowania zwolnienia przedmiotowego, podatnik może skorzystać ze zwolnienia podmiotowego. Zgodnie z w art. 113 ust. 1 VATU zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatników, u których wartość sprzedaży nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 200 000 zł (od 2026 r. – limit zwolnienia wyniesie 240 000 zł). W przypadku podatników rozpoczynających działalność w trakcie roku limit zwolnienia liczony jest proporcjonalnie.
3. Obowiązek wystawiania faktur na rzecz B2B w KSeF
Zgodnie z art. 106ga ust. 1 VATU (w brzmieniu obowiązującym od 1.2.2026 r.) podatnicy są obowiązani wystawiać faktury ustrukturyzowane przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur. Należy zauważyć, iż ustawodawca nie przewidział zwolnienia z obowiązku wystawiania faktur ustrukturyzowanych wyłączając podatników zwolnionych przedmiotowo z VAT.
Jeśli podatnik nie jest czynnym podatnikiem VAT, to w przypadku konieczności udokumentowania transakcji fakturą, będzie musiał wystawić ją w postaci e-faktury za pośrednictwem KSeF.
Wyjątek: Na mocy przepisów łagodzących sutki wprowadzenia systemu e-faktur w okresie od 1.4.2026 r. do 31.12.2026 r. podatnicy obowiązani do wystawiania faktur ustrukturyzowanych mogą wystawiać faktury elektroniczne lub faktury w postaci papierowej, jeżeli łączna wartość sprzedaży wraz z kwotą podatku u tych podatników udokumentowana tymi fakturami wystawionymi w danym miesiącu jest mniejsza lub równa 10 000 zł (art. 145m VATU). Podkreślenia wymaga, iż w przypadku przekroczenia ww. wartości podatnik traci prawo do korzystania z uproszczenia i zobowiązany jest do wystawiania faktur przy wykorzystaniu KSeF.
4. Obowiązek wystawiania faktur VAT gdy wynajmującym jest osoba fizyczna
Podatnicy dokonujący sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych są obowiązani prowadzić ewidencję sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących (art. 111 ust. 1 VATU).
Dokonując oceny konieczności wystawienia faktury należy zauważyć, iż podatnik nie jest obowiązany do wystawienia faktury w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie art. 43 ust. 1, art. 113 ust. 1 i 9, art. 113a ust. 1 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3 VATU (art. 106b ust. 2 VATU).
W sytuacji, gdy osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej zażąda wystawienia faktury (na mocy art. 106b ust. 3 VATU ma prawo złożyć takie żądanie w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty), dostawca towarów lub usług zwolniony z VAT wystawi fakturę papierową lub elektroniczną. Przepis ten na mocy ust. 3 pkt 1 lit. a nie ma zastosowania do najmu, najmu, dzierżawy, leasingu lub usług o podobnym charakterze, co oznacza iż sprzedawca nie ma obowiązku dokumentowania transakcji najmu okazjonalnego fakturą wystawioną na rzecz osoby fizycznej.
W przypadku gdy z własnej woli lub na prośbę wynajmującego fakturę dokumentującą najem mieszkalny nieruchomości postanowi wystawić, przysługiwać mu będzie prawo do wystawienia faktury elektronicznej lub papierowej. Wskazać bowiem należy, iż w brzmieniu obowiązującym od 1.2.2026 r. obowiązek wystawienia faktur w KSeF nie dotyczy faktur na rzecz nabywcy towarów lub usług będącego osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej.
Podatnik może dobrowolnie zdecydować się na wystawienie faktury dokumentującej najem nieruchomości na rzecz osoby fizycznej w KSeF. Przyjęcie takiego rozwiązania będzie powodowało oznaczenie faktury kodem QR umożliwiającym dostęp do tej faktury w KSeF oraz umożliwiającym weryfikację danych zawartych na tej fakturze. Sposób przekazania faktury będzie musiał zostać uzgodniony z kontrahentem (art. 106gb ust. 1 VATU).
Mobbing jako przesłanka do naruszenia przepisów o ochronie sygnalistów
Tak, może odpowiedzieć, ale jedynie gdy stosował mobbing po dokonaniu zgłoszenia przez sygnalistę i zostanie wykazane bezpośredni związek między zgłoszeniem a mobingiem, które w takim przypadku można byłoby uznać za działanie odwetowe.
Art. 55 OchrSygnalU jasno wskazuje, że za naruszenie przepisu odpowie osoba, która podejmuje działania odwetowe wobec sygnalisty, a także wobec osoby, która pomaga w dokonaniu zgłoszenia lub osoby powiązanej z sygnalistą. Poprzez osobę, która pomaga w dokonaniu zgłoszenia możemy rozumieć osobę fizyczną, która podjęła działania w celu umożliwienia lub ułatwienia dokonania zgłoszenia przez sygnalistę. Poprzez osobę powiązaną z sygnalistą możemy rozumieć osobę, która jest narażona na działania odwetowe wynikające z dokonania zgłoszenia przez sygnalistę, np. gdy żona dokonała zgłoszenia, a mąż pracuje w innym dziale, ale w tej samej instytucji i obawia się o to, że przez zgłoszenie żony zwolnią go z pracy. Warto dodać, że gdy sprawca stosuje działanie odwetowe w sposób uporczywy, zagrożenie karą ulega zwiększeniu.
Działania odwetowe opisane są w art. 12 OchrSygnalU. Mobbing jest wskazany jako jedno z możliwych działań odwetowych. Ustawa nie wskazuje zamkniętego katalogu działań odwetowych, więc inne działania niewskazane w przepisie mogą być również uznane za działanie odwetowe. Warto wskazać, że zakazane jest nie tylko stosowanie działań odwetowych, ale próba lub groźba ich zastosowania.
Dodatkowe badania techniczne pojazdu zarejestrowanego za granicą a VAT
Jeśli podatnik – albo organ podatkowy – chce mieć pewność, że samochód ma tylko jeden rząd siedzeń, to powinien przeprowadzić dodatkowe badania techniczne.
Samochód, który ma dopuszczalną masę całkowitą nieprzekraczającą 3,5 t, może być objęty pełnym odliczeniem VAT – wyłącznie z uwagi na swoje cechy konstrukcyjne – tylko wtedy, gdy ma jeden rząd siedzeń. Piszecie Państwo, że samochód ma takie cechy.
Taki samochód kwalifikuje się do pełnego odliczenia VAT, jeśli ma określone cechy konstrukcyjne. Zgodnie z obowiązującymi przepisami dla takiego samochodu należy przeprowadzić (dodatkowe) badanie techniczne, aby potwierdzić (udowodnić) takie jego cechy. Przeprowadzenie tych badań nie jest warunkiem materialnoprawnym odliczenia VAT, ale zaświadczenie z badania jest jedynym legalnym środkiem dowodowym pozwalającym na potwierdzenie tych cech.
Dotyczy to każdego rodzaju samochodów o określonych warunkach technicznych, niezależnie od tego, czy są zarejestrowane w Polsce, czy w innym państwie.
Jeśli podatnik – albo organ podatkowy – chce mieć pewność, że samochód ma na pewno tylko jeden rząd siedzeń, to powinien przeprowadzić dodatkowe badania techniczne.
Niektóre organy podatkowe skłonne są uważać, że samochód musi mieć dokument potwierdzający ze stacji kontroli. To oczywisty nonsens, zaś po stronie podatników stają sądy administracyjne. W wyroku WSA w Bydgoszczy z 19.2.2020 r. (I SA/Bd 784/19, Legalis) wskazano, że:
Stanowisko, że niedopełnienie obowiązku dokonania badania technicznego skutkuje utratą prawa do pełnego odliczenia podatku od towarów i usług w sytuacji, gdy pojazd posiada cechy konstrukcyjne uprawniające do pełnego odliczenia, prowadzi do naruszenia zasady proporcjonalności. Potwierdzenie cech konstrukcyjnych pojazdu, które wykluczają jego użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą wydane przez stację kontroli pojazdów, powinno być traktowane jako środek dowodowy do wykazania jego cech, a nie jako warunek prawa do pełnego odliczenia podatku.
Wprowadzenie kontroli trzeźwości przez zmiany w regulaminie pracy
W przypadku gdy u pracodawcy obowiązuje regulamin pracy, to wprowadzenie możliwości kontroli trzeźwości pracowników jest możliwe tylko w drodze regulaminu pracy, tj. pracodawca musi wprowadzić zmiany do obecnego regulaminu.
Pracodawca może wprowadzić kontrolę trzeźwości pracowników tylko pod warunkiem, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób lub ochrony mienia. Kontrola ma być następnie przeprowadzana przez pracodawcę w sposób ustalony w przepisach wewnątrzzakładowych, uwzględniający wymagania wynikające z przepisów wydanych na podstawie art. 221g Kodeksu pracy (tj. z przepisów rozporządzenia w sprawie badań na obecność alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu w organizmie pracownika).
Wprowadzenie kontroli trzeźwości, grupę lub grupy pracowników objętych kontrolą trzeźwości i sposób przeprowadzania kontroli trzeźwości, w tym rodzaj urządzenia wykorzystywanego do kontroli, czas i częstotliwość jej przeprowadzania, ustala się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy. Z przepisu tego wynika, że w drodze obwieszczenia pracodawca może wprowadzić kontrolę trzeźwości, tylko gdy nie obowiązuje u niego ani układ zbiorowy pracy ani regulamin pracy. Jeżeli natomiast u pracodawcy obowiązuje regulamin pracy, to zasady należy określić w tym regulaminie.
W przypadku gdy u pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa, regulamin pracy ustala, a także dokonuje w nim zmian, sam pracodawca. Nie ma on obowiązku konsultowania zmian z przedstawicielem załogi. Zmiany do regulaminu (np. w postaci wprowadzenia do niego nowych regulacji), tak samo jak sam regulamin, wchodzą w życie po upływie 2 tygodni od dnia podania ich do wiadomości pracowników, w sposób przyjęty u danego pracodawcy.
O wprowadzeniu kontroli trzeźwości, pracodawca ma obowiązek poinformować pracowników (w sposób przyjęty u danego pracodawcy) nie później niż 2 tygodnie przed rozpoczęciem jej przeprowadzania.
Sztuczna inteligencja jako twórca w rozumieniu prawa autorskiego
Definicja utworu i twórcy w świetle polskiego prawa
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: PrAut) przedmiotem prawa autorskiego jest: „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci”.
Twórcą z kolei – w świetle art. 8 ust. 1 PrAut „osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub której autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób”.
Czym jest z kolei system AI? Definicję znaleźć można w Rozporządzeniu 2024/1689 (tzw. AI Act), definiującym „system AI” jako „system maszynowy, który został zaprojektowany do działania z różnym poziomem autonomii po jego wdrożeniu oraz który może wykazywać zdolność adaptacji po jego wdrożeniu, a także który – na potrzeby wyraźnych lub dorozumianych celów – wnioskuje, jak generować na podstawie otrzymanych danych wejściowych wyniki, takie jak predykcje, treści, zalecenia lub decyzje, które mogą wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne>>.
Czy AI jest częścią procesu twórczego?
Mając na względzie fakt, iż sztuczna inteligencja nie posiada ani zdolności prawnej ani zdolności do czynności prawnych, pojawia się wątpliwość, czy dałoby się przypisywać jej autorstwo danego utworu. Wszak za pomocą promptów da się nakierowywać systemy sztucznej inteligencji na generowanie pożądanych treści, jednakże niejednoznaczna pozostaje kwestia, w jakim zakresie jest to działanie twórcze, a w jakim system taki stanowi jedynie pomocnicze narzędzie dla osoby fizycznej. Obowiązujące przepisy zdają się być jednoznaczne, sprawa nie jest jednak tak oczywista. Należy pamiętać, że prawa autorskie były tworzone i opisywane w ugruntowanej doktrynie w czasach, w których nie korzystano z zasobów AI. Przede wszystkim, dynamiczny rozwój technologii generatywnych w ostatnich latach powoduje, że tradycyjny model powstawania utworów coraz częściej ulega istotnemu zaburzeniu.
Modele oparte o AI potrafią tworzyć rozmaite teksty o zauważalnych cechach oryginalności, które momentami ciężko odróżnić od dzieł “stricte ludzkich”. Pojawia się więc uzasadnione pytanie: czy wartość twórcza zależy wyłącznie od udziału osoby fizycznej w procesie twórczym? I poważne pytania na przyszłość – jak powinniśmy te kwestie ukształtować, aby prawo nadążało za technologią?
Prawo autorskie, jako dziedzina prawa silnie oparta o antropocentryzm, przyznaje ochronę dziełom będącym wyrazem osobowości twórcy, jego charakteru, pomysłu i indywidualizmu.
Świadczy o tym już art. 1 ust. 1 i ust. 4 PrAut:
„ust. 1 Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór)”
„ust. 4. Ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności”.
Widoczny jest nacisk istnienia twórcy jako osoby fizycznej. Wyłącznie osoba fizyczna może doprowadzić swoim działaniem do powstania przedmiotu prawa autorskiego, czyli utworu. Mając na względzie aktualny rozwój sztucznej inteligencji, ustawodawcy powinni zacząć rozważać możliwość modyfikacji definicji utworu. Jedną drogą mogłoby być stworzenie możliwości przyznawania praw autorskich modelom sztucznej inteligencji. Rodziłoby się wtedy jednak pytanie o to, komu przynależały by autorskie prawa majątkowe (o ile by one powstawały). Trzeba by też sprecyzować, czy model sztucznej inteligencji może w ogóle być podmiotem jakichkolwiek praw i czy posiada zdolność prawną lub konstrukcję prawną stworzoną na jej wzór.
Jeżeli odpowiedź na proponowane pytania byłaby negatywna, można rozważyć:
- przypisanie praw autorskich twórcy modelu sztucznej inteligencji (i konieczność regulowania korzystania z powstałych treści przez użytkownika za pomocą regulaminów – lub określić to aktem powszechnie obowiązującym),
- przypisanie praw autorskich użytkownikowi korzystającemu z danego modelu sztucznej inteligencji.
Czy takie rozważania są zasadne? Oczywiście – jeśli uznalibyśmy, że kluczową przesłanką objęcia ochroną powinna być „oryginalność oraz indywidualność”, a niekoniecznie „ludzka geneza” i udział czynnika osoby fizycznej, który ma charakter istotny, to czy rzeczywiście każdorazowo powinniśmy niemalże automatycznie wykluczać możliwość objęcia ochroną utworu stworzonego przez AI?
W związku z tym można zastanawiać się nad ewentualną zasadnością wprowadzenia modelu hybrydowego, tworzącego coś na kształt współautorstwa osoby fizycznej, tworzącej prompt oraz sztucznej inteligencji. Dodatkowym aspektem pozostaje kwestia tego, czy AI generuje pożądane utwory bazując na zasobach domeny publicznej, danych wgranych przez osobę fizyczną tworzącą prompt, czy może jest to niemożliwe do określenia? Jak widać, problematyka jest niezwykle wielowarstwowa.
Czy uzasadnione byłoby stwierdzenie, że dzieła tworzone przez AI nie są w ogóle chronione?
Skoro AI nie może być w aktualnym stanie prawnym twórcą, to czy „utwory” przez nią wygenerowane są wolne od jakiejkolwiek ochrony? Odpowiedź ponownie nie jest jednoznaczna. Jeśli człowiek wykorzystuje AI jako narzędzie pomocnicze, a sam podejmuje istotne decyzje twórcze, to może być uznany za autora. W takim wypadku utwór generowany z pomocą AI jest utworem istotnie współtworzonym przez człowieka z widocznym wkładem indywidualnym i może na podstawie prawa polskiego korzystać z pełnej ochrony.
Jeżeli grafik komputerowy tworzy obraz przy użyciu modelu opartego o AI, ale osobiście kontroluje proces generowania, selekcjonuje dane wejściowe, a następnie edytuje efekt, to powstaje podstawa do uznania go za autora. Wprawdzie wykorzystywane jest AI, jednakże osoba fizyczna nanosi poprawki, dostarcza dane – słowem, jest dostrzegalny jej istotny wkład.
Jeśli natomiast utwór został w pełni wygenerowany automatycznie, na przykład przez system bez ingerencji człowieka, jedynie na wpisane polecenie (prompt), to trudno mówić o autorstwie człowieka. Wówczas utwór taki może w ogóle nie być chroniony prawem autorskim, co rodzi poważne konsekwencje praktyczne: każdy może z niego korzystać, kopiować, modyfikować czy czerpać korzyści z takiego rezultatu, bez pytania kogokolwiek o zgodę. Nie będzie bowiem możliwe wskazanie twórcy. Taki stan rzeczy może być jednak nie do utrzymania w dłuższej perspektywie, mając na względzie rozwój otaczającego nas świata i postępującej digitalizacji. W dobie rosnącej wartości treści cyfrowych brak jakiejkolwiek ochrony dla utworów wygenerowanych przez AI może prowadzić do nadużyć, sporów i chaosu prawnego. Zwłaszcza, że znacznie zwiększa się częstotliwość wykorzystywania tych systemów, jak również ich liczba.
Podsumowanie – co przyniesie przyszłość?
W obliczu rozwoju technologicznego, coraz bardziej zaawansowanych systemów opartych o AI pojawia się uzasadnione pytanie, czy dotychczasowe konstrukcje prawne są wystarczające. Można odnieść wrażenie, że w wielu aspektach odpowiedź jest negatywna. Istnieje ryzyko, że prawo autorskie, stworzone w epoce utworów opartych na druku i filmie, nie będzie zdolne do konkretnej odpowiedzi na problemy i pytania doby sztucznej inteligencji. W braku konkretnych przepisów konieczne jest stosowanie wykładni rozszerzającej. Uzasadnione wydaje się kilka pomysłów:
- stworzenie nowej kategorii praw (lex specialis) dla treści generowanych wyłącznie przez AI,
- przyznanie praw autorskich osobom zarządzającym systemem AI (na przykład właścicielowi systemu – choć tutaj należałoby się dodatkowo pochylić nad kwestią regulaminów platform, na które też należy zwracać uwagę),
- przyznanie praw autorskich osobie fizycznej, która tworzy prompt i chce wygenerować utwór za pomocą AI,
- uznanie, że twórczość AI nie powinna podlegać ochronie.
Każde z powyższych rozwiązań ma swoje plusy i minusy, ale jednocześnie budzi poważne wątpliwości – etyczne, ekonomiczne i praktyczne.
- Czy bowiem „twórczość AI” to rzeczywiście twórczość, czy tylko wynik matematycznego przetwarzania dostępnych danych?
- Czy właściciel systemu może być uznany za autora tylko dlatego, że dysponuje odpowiednim narzędziem?
- A może AI to tylko narzędzie analogiczne do płótna czy programu do pisania i stanowi swego rodzaju technologiczne płótno dla twórcy?
W świetle obecnie obowiązujących krajowych przepisów prawa autorskiego AI nie może być uznane za twórcę. Nie przysługują jej ani prawa autorskie osobiste, ani majątkowe. Ustawodawstwo krajowe domniemuje, że twórcą jest zawsze osoba fizyczna. Jednocześnie dynamiczny rozwój technologii generatywnej sztucznej inteligencji rodzi poważne pytania dotyczące przyszłości prawa autorskiego.
Choć dzisiaj odpowiedź wydaje się jednoznaczna, coraz trudniej będzie ją bronić w praktyce w przyszłości, zwłaszcza gdy granica między „twórczością człowieka” a „generacją przez AI” będzie się coraz bardziej zacierać. W tym sensie wątpliwość pozostaje zasadna: być może to nie kwestia czy, ale kiedy prawo autorskie będzie musiało zredefiniować pojęcie “twórcy”.
Wydatki na karnet sportowy zakupiony przez fizjoterapeutę jako koszty podatkowe
Poniesione przez fizjoterapeutę wydatki na karnety sportowe, zakupione w związku z koniecznością spotkań z podopiecznymi w celu prezentowania im ćwiczeń, będą stanowić wydatki związane z osiąganymi przychodami, w związku z czym mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.
Kosztami uzyskania przychodów w prowadzonej działalności gospodarczej są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia ich źródła. Są to zatem wydatki poniesione w celu generowania przez przedsiębiorcę przychodu, przy czym z wyjątkiem wydatków wskazanych w art. 23 ustawy o PIT. Poniesione wydatki muszą zatem być w sposób jasny powiązane z prowadzoną działalnością. Organy jednocześnie podkreślały niejednokrotnie, że związek z działalnością musi być istotniejszy niż cele prywatne przedsiębiorcy.
Co do zasady organy podatkowe nie pozwalają na zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków na karnety sportowe, poniesionych przez przedsiębiorców, wskazując, że są to wydatki o charakterze osobistym, bowiem zachowanie obecnego stanu zdrowia lub jego polepszenie jest istotne przede wszystkim w sferze prywatnej, a jedynie dodatkowo w działalności. Wyjątkowo jednak organy uznają, że są zawody, w wykonywaniu których utrzymanie dobrej kondycji fizycznej jest kluczowe, jak np. u trenerów personalnych, sportowców, instruktorów pływania. Wówczas zaliczenie tego typu wydatków do kosztów podatkowych jest jak najbardziej uzasadnione, bowiem wizyty na siłowni czy na basenie mają przełożenie na osiągane przez przedsiębiorców przychody.
W sytuacji fizjoterapeuty, który w obiektach sportowych spotyka się z podopiecznymi w celu wykonywania swojej pracy, wydatki na wstęp do tych obiektów mogą stanowić koszty uzyskania przychodów, są bowiem ściśle związane z osiąganymi przez podatnika przychodami.
Składkowo-podatkowe rozliczenie mieszkania dla pracowników
Wycenioną wartość świadczenia z tytułu zakwaterowania należy podzielić na każdego z pracowników i można zastosować zwolnienie podatkowe u danego pracownika, jeśli zostaną spełnione określone warunki.
W świetle podatku dochodowego, wartość pieniężną nieodpłatnego świadczenia, którego przedmiotem jest udostępnienie lokalu lub budynku ustala się według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu lub budynku.
Przy ustalaniu wysokości czynszu należy więc odwoływać się do przeciętnej wysokości czynszów stosowanych w danej miejscowości przy najmie lub dzierżawie nieruchomości tego samego rodzaju. Ustalenie wartości przychodu na podstawie przeciętnej wysokości czynszów stosowanych w danej miejscowości przy najmie lub dzierżawie nieruchomości tego samego rodzaju daje możliwość ustalenia tej wartości w wysokości najbardziej zbliżonej do hipotetycznej wysokości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy odpłatnej.
Zatem udostępnienie lokalu pracownikowi podlega wycenie w wysokości czynszu jaki opłacałby pracownik, gdyby to on był stroną umowy najmu. Czynsz ten powinien odpowiadać kwocie rynkowej, z uwzględnieniem lokalizacji, standardu, metrażu mieszkania. Jeżeli ustalona w umowie najmu kwota czynszu odpowiada tym kryteriom to ona stanowi wartość świadczenia i jest przychodem.
Należy jednak pamiętać, że zwolniona z podatku dochodowego jest wartość świadczeń ponoszonych przez pracodawcę z tytułu zakwaterowania pracowników, do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 500 zł. Zwolnienie ma zastosowanie do pracowników, których miejsce zamieszkania jest położone poza miejscowością, w której znajduje się zakład pracy, a podatnik nie korzysta z podwyższonych kosztów uzyskania przychodów. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, z kolei przez „zakład pracy” należy rozumieć miejsce wykonywania pracy zgodnie z umową o pracę.
Zatem, jeśli są spełnione warunki zwolnienia podatkowego, przychód czyli całą wycenioną wartość świadczenia z tytułu zakwaterowania należy podzielić na połowę czyli na każdego z pracowników-lokatorów, i tę wartość pomniejszyć u każdego o 500 zł.
Natomiast na potrzeby ustalenia podstawy wymiaru składek na ZUS, wartość świadczenia w postaci udostępnienia pracownikowi lokalu mieszkalnego wycenia się według innych zasad. Generalnie, wartość pieniężną świadczeń w naturze ustala się w wysokości ekwiwalentu pieniężnego określonego w przepisach o wynagradzaniu, a w razie ich braku, jeżeli przedmiotem świadczenia jest udostępnienie lokalu mieszkalnego:
1) dla lokali spółdzielczych typu lokatorskiego i własnościowego – w wysokości czynszu obowiązującego dla tego lokalu w danej spółdzielni mieszkaniowej,
2) dla lokali komunalnych – w wysokości czynszu wyznaczonego dla tego lokalu przez gminę,
3) dla lokali własnościowych, z wyłączeniem wymienionych w lit. a, oraz domów stanowiących własność prywatną – w wysokości czynszu określonego według zasad i stawek dla mieszkań komunalnych na danym terenie, a w miastach – w danej dzielnicy,
4) dla lokali w hotelach – w wysokości kosztu udokumentowanego rachunkami wystawionymi przez hotel.
Zatem, wartość świadczenia podlegającą oskładkowaniu ustala się w zależności od rodzaju (typu własności) lokalu. W przypadku ubezpieczeń żadnego zwolnienia dla tego rodzaju świadczenia przepisy nie przewidują.
Określenie momentu uzyskania przychodu ma istotne znaczenie, przede wszystkim z tego powodu, że podatek dochodowy od osób fizycznych (jak i składki) rozliczany jest w danym czasie. Konieczne jest zatem określenie momentu uzyskania przychodu, by przyporządkować przychód do danego okresu rozliczeniowego tj. miesiąca – w przypadku zaliczkowego rozliczania podatku.
Przychód u pracownika powstaje w każdym miesiącu korzystania z mieszkania. W konsekwencji płatnik będzie miał obowiązek wartość świadczenia doliczać do wynagrodzenia wypłacanego pracownikowi za każdy miesiąc i od łącznej wartości obliczyć, pobrać i odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy oraz składki na ZUS.
Gdyby wysokość świadczenia (przychodu) do opodatkowania (po odliczeniu kwoty zwolnienia podatkowego) okazała się niższa od ustalonej wartości świadczenia stanowiącej podstawę wymiaru składek (wycena jest tu odmienna), to składki społeczne można odliczyć od dochodu, ale tylko tego opodatkowanego, a nie te pełne ustalone od faktycznej podstawy wymiaru.
Nowe badania lekarskie w przypadku zmiany organizacji pracy na dwu- lub trzyzmianową
Należy wystąpić do lekarza profilaktyka, sprawującego opiekę medyczną nad pracownikami, z pytaniem, czy badania lekarskie przeprowadzone w oparciu o poprzednie skierowanie na badania są wystarczające dla tego czynnika uciążliwego (praca w nocy), czy też pracowników należy skierować na ponowne profilaktyczne badania lekarskie.
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (dalej: BadLekR) zakres i częstotliwość badań profilaktycznych zostały określone we Wskazówkach metodycznych w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, które stanowią załącznik 1 do rozporządzenia. W punkcie 6 Działu V Inne czynniki załącznika wskazano jako czynnik niebezpieczny, szkodliwy bądź uciążliwy pracę zmianową, w tym pracę wykonywaną w porze nocnej.
Przypomnijmy art. 1517 Kodeksu pracy, gdzie wskazano, że pora nocna obejmuje 8 godzin między godzinami 21:00 a 7:00. Ponadto warto pamiętać, że pracownik, którego:
1) rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub
2) co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną,
– jest pracującym w nocy.
Na pisemny wniosek pracującego w nocy pracownika pracodawca powinien poinformować właściwego okręgowego inspektora pracy o zatrudnianiu pracowników pracujących w nocy.
Czas pracy pracującego w nocy nie może przekraczać 8 godzin na dobę, jeżeli wykonuje prace:
1) szczególnie niebezpieczne albo
2) związane z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym.
Wykaz takich prac powinien określić pracodawca w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa – z przedstawicielami pracowników wybranymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, uwzględniając konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników.
Pracownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę.
W stosunku do pracowników wykonujących pracę w porze nocnej stale poza zakładem pracy dodatek do wynagrodzenia może być zastąpiony ryczałtem, którego wysokość odpowiada przewidywanemu wymiarowi pracy w porze nocnej.
Zgodnie z zapisem § 3 ust. 1 i 2 BadLekR, we wszystkich sprawach o braku przeciwwskazań do wykonywania pracy na określonym stanowisku lekarz orzeka na podstawie wyników przeprowadzonego badania lekarskiego oraz oceny zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika, występujących na stanowisku pracy.
Oceny zagrożeń lekarz dokonuje na podstawie przekazywanej przez pracodawcę informacji o występowaniu czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych, w tym również o aktualnych wynikach badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowiskach pracy. Wskazane jest, aby lekarz uzupełnił informacje pracodawcy o spostrzeżenia z przeprowadzonych wizytacji stanowisk pracy.
W przypadku czynnika uciążliwego, jakim jest praca zmianowa, w tym praca w porze nocnej, we Wskazówkach metodycznych w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników przewiduje się przeprowadzenie badania lekarskiego bez zlecania badań specjalistycznych. W związku z powyższym należałoby wystąpić do lekarza profilaktyka, sprawującego opiekę medyczną nad pracownikami, z zapytaniem, czy badania lekarskie przeprowadzone w oparciu o poprzednie skierowanie są wystarczające dla tego czynnika (praca w nocy), czy też pracowników należy wysłać na ponowne badania profilaktyczne.
Przez stanowisko pracy, o którym mowa w art. 229 § 4 Kodeksu pracy, należy rozumieć zarówno określenie rodzaju pracy, jak i miejsca (warsztatu) pracy. Wynika to z funkcji, jaką pełni ten przepis, w którym określenie stanowiska pracy ma służyć ocenie zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika przez występujące czynniki fizyczne (pył przemysłowy, czynniki toksyczne, czynniki biologiczne) dotyczące miejsca pracy oraz inne czynniki (praca zmianowa, prace wymagające pełnej sprawności psychoruchowej) dotyczące rodzaju wykonywanej pracy (wyrok SN z 12.5.2021 r., I PSKP 12/21, Legalis).
