Odprawa rentowa przysługuje z mocy prawa po spełnieniu określonych warunków.
Pracownik nie musi składać wniosku o jej wypłatę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przekazuje decyzji o przyznaniu renty bezpośrednio pracodawcom – decyzją taką powinien posłużyć się pracownik. Przepisy prawa nie przyznają pracodawcy wprost prawa do żądania okazania decyzji ZUS o przyznaniu emerytury lub renty przez osobę ubiegającą się o wypłatę odprawy emerytalno-rentowej. Niemniej jednak, z uwagi na fakt, że ustawodawca uzależnia prawo do odprawy od przejścia na emeryturę lub rentę, należy przyjąć, iż pracodawca ma prawo żądać przedstawienia stosownej decyzji ZUS.
Odprawa emerytalno-rentowa jest świadczeniem powszechnym, przysługującym wszystkim pracownikom, niezależnie od podstawy nawiązania stosunku pracy (umowa o pracę, powołanie, wybór, mianowanie). Oznacza to, że pracodawca nie może uchylić się od jej wypłaty, jeżeli pracownik spełnia ustawowe warunki. W przeciwnym razie może zostać nałożona na niego kara grzywny.
Odprawa emerytalno-rentowa przysługuje w związku z nabyciem prawa do emerytury lub renty. Zgodnie z art. 921 Kodeksu pracy, wypłata odprawy emerytalnej lub rentowej powinna nastąpić, jeżeli:
1) pracownik spełnił warunki uprawniające go do emerytury lub renty,
2) stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.
Warunki te muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że odprawa nie może zostać wypłacona w trakcie trwania stosunku pracy – może to nastąpić dopiero po jego ustaniu, jeżeli rozwiązanie umowy nastąpiło w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.
Pracownik nabywa prawo do odprawy, jeżeli ustanie zatrudnienia pozostaje jakikolwiek związek z nabyciem prawa do emerytury lub renty.
Odprawa emerytalno-rentowa przysługuje niezależnie od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy, rodzaju umowy o pracę, charakteru renty, przyczyny niezdolności do pracy czy jej stopnia. Tym samym dla nabycia prawa do odprawy nie ma znaczenia, czy niezdolność do pracy jest całkowita czy częściowa ani czy renta została przyznana na stałe czy okresowo.
Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy nie musi powstać bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy. Może to nastąpić później, np. gdy niezdolność do pracy powstała w trakcie zatrudnienia i trwała nieprzerwanie po jego ustaniu, a renta została przyznana w późniejszym terminie. W przedstawionej sytuacji stosunek pracy już ustał, jednak jeżeli po zakończeniu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego pracownik nabędzie prawo do renty, wówczas odprawa będzie mu przysługiwała.
Odprawę emerytalno-rentową można otrzymać tylko raz. Pracownik nie może ponownie nabyć do niej prawa w związku z kolejnym zatrudnieniem i jego zakończeniem z powodu przejścia na emeryturę lub rentę. Jest to świadczenie jednorazowe, przysługujące w momencie utraty statusu pracowniczego w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Jedyną negatywną przesłanką jest wcześniejsze otrzymanie odprawy – jej ponowne przyznanie nie jest możliwe.
