Począwszy od 8.7.2026 r. PIP będzie mógł wydawać decyzje o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy, które będzie można zaskarżać do sądu pracy. Ponadto podwyższone zostaną kary za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, czyli za zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę. Nowe widełki grzywny będą wynosić od 2000 zł do 60 000 zł.

Kup Legalisa Księgowość Kadry Biznes online i uzyskaj natychmiastowy dostęp! Sprawdź

Nowe uprawnienia PIP

Na mocy przepisów ustawy z 11.3.2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, od 8.7.2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy uzyska nowe uprawnienia i będzie mogła jeszcze skuteczniej niż obecnie kwestionować umowy cywilnoprawne, w których dominują cechy pracowniczego zatrudnienia.

W skrócie – jeśli po przeprowadzeniu kontroli inspektor PIP uzna, że zawarta przez strony umowa zlecenie powinna być w rzeczywistości umową o pracę, umożliwia stronom zajęcie stanowiska w tej sprawie i wydaje polecenie usunięcia naruszeń dotyczących:

  • funkcjonowania umowy cywilnoprawnej, lub
  • niezawarcia umowy o pracę – w sytuacji gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli strony nie skorygują sytuacji i nie usuną naruszeń zgodnie z poleceniem inspektora, wówczas rozpoczyna się kolejny etap postępowania, w którym najpierw okręgowy inspektor pracy zawiadamia strony o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy. Jeżeli okręgowy inspektor pracy stwierdzi, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, może wydać wspomnianą decyzję opierając się na całokształcie ustaleń poczynionych w trakcie kontroli lub wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy (np. gdy sprawa jest bardziej złożona i wymaga dłuższego postępowania dowodowego). Co istotne, na tym etapie okręgowy inspektor pracy uwzględnia wolę stron dotyczącą podstawy zatrudnienia, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmierza do obejścia prawa. Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy może zostać zaskarżona do sądu pracy. Odwołanie od decyzji wnosi się na piśmie za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Powinno ono zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji, zwięzłe przytoczenie zarzutów oraz wniosków, a także ich uzasadnienie oraz podpis odwołującego się. Jeżeli okręgowy inspektor pracy uzna takie odwołanie w całości za słuszne, może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. W tym przypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu i sprawa nie trafia już do sądu. W przeciwnym przypadku OIP przekazuje je niezwłocznie do sądu wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy oraz ze stanowiskiem w sprawie odwołania, nie później niż w terminie miesiąca od dnia jego wniesienia.

Decyzja PIP wywiera skutki prawne od dnia jej wydania (choć staje się wykonalna z dniem upływu terminu do wniesienia odwołania albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu). Od tego momentu konieczne będzie dopełnienie obowiązków związanych z etatowym zatrudnieniem, np. korekta składkowo-podatkowa, opłacenie składek na FP i FGŚP, ustalenie wymiaru urlopu wypoczynkowego, rozliczenie ewentualnych godzin nadliczbowych, itd.

Sankcje za wykroczenie przeciwko prawom pracownika

Oprócz opisanego powyżej postępowania dotyczącego stwierdzenia istnienia stosunku pracy, inspektor PIP może zastosować wobec zatrudniającego odpowiedzialność wykończeniową. Kodeks pracy stanowi bowiem, że ten, kto będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę, podlega karze grzywny obecnie w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł. Od 8.7.2026 r. wysokość grzywny wzrasta i będzie wynosiła od 2000 zł do 60 000 zł. Inspektor pracy może albo ukarać pracodawcę mandatem karnym od razu (obecnie w postępowaniu mandatowym inspektor może nałożyć grzywnę do 2000 zł, a przypadku recydywy – do 5000 zł, natomiast po 8.7.2026 r. wysokość grzywien wzrośnie i będzie wynosiła odpowiednio 5000 zł i 10 000 zł w przypadku recydywy) albo skierować przeciwko zatrudniającemu wniosek o ukaranie do sądu.

Co równie ważne, 8.7.2026 r. w Kodeksie pracy pojawi się nowe wykroczenie przeciwko prawom pracownika z zagrożeniem grzywną w wysokości od 2000 zł do 60 000 zł. Zatrudniający (lub osoba działająca w jego imieniu) popełni wykroczenie, jeśli wydanie decyzji o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy stanie się podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika, w tym będzie ono przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę.

Szkolenia z zakresu prawa pracy – aktualna lista szkoleń Sprawdź