W opisanym przypadku, w którym pracownikowi skończyła się ważność szkolenia okresowego w dziedzinie bhp, a pracownik przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, szkolenie to powinien odbyć dopiero po powrocie do pracy. Nie należy bowiem wymagać od niego udziału w szkoleniu w czasie niezdolności do pracy. Dopiero po powrocie do pracy należy ustalić nowy termin takiego szkolenia.
Stosownie do postanowień art. 2373 § 2 ustawy Kodeks pracy (dalej: KP), pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie.
Szczegółowe zasady organizowania i przeprowadzania powyższych szkoleń określone zostały w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 27.7.2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1327 ze zm.; dalej: SzkolBHPR).
W myśl § 6 SzkolBHPR, szkolenia z dziedziny bhp prowadzone są jako szkolenia wstępne i szkolenia okresowe.
Szkolenie wstępne, na które składa się instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy, powinno odbyć się przed dopuszczeniem pracownika do pracy, natomiast częstotliwość przeprowadzania szkoleń okresowych pracodawca ustala po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami – respektując zarazem wytyczne wynikające z § 15 ust. 1 i 2 SzkolBHPR. Oznacza to, że szkolenia okresowe powinny się odbywać nie rzadziej niż:
- co roku dla stanowisk, na których wykonywane są prace szczególnie niebezpieczne,
- co 3 lata dla stanowisk robotniczych,
- co 5 lat dla stanowisk kierowniczych, inżynieryjno-technicznych, pracowników służby bhp i innych osób wykonujących zadania tej służby, a także pozostałych stanowisk, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne albo z odpowiedzialnością w zakresie bhp,
- co 6 lat dla stanowisk administracyjno-biurowych. Należy przy tym dodać, że pierwsze szkolenie okresowe powinno się odbyć w ciągu do 6 miesięcy od momentu rozpoczęcia pracy przez osobę zatrudnioną na stanowisku kierowniczym lub 12 miesięcy w przypadku pozostałych pracowników.
Należy jednak podkreślić, że pierwsze szkolenie okresowe powinno odbyć się w ciągu do 6 miesięcy od momentu rozpoczęcia pracy przez osobę zatrudnioną na stanowisku kierowniczym, lub 12 miesięcy w przypadku pozostałych pracowników.
Ponadto, z dniem 1.1.2019 r. weszła w życie ustawa z 9.11.2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu wprowadzenia uproszczeń dla przedsiębiorców w prawie podatkowym i gospodarczym (Dz.U. poz. 2244), która znowelizowała przepisy Kodeksu pracy m.in. w zakresie szkoleń okresowych pracowników. Zmiany polegają na tym, że szkolenie okresowe nie są wymagane w przypadku pracowników zatrudnionych na stanowiskach administracyjno-biurowych, gdy rodzaj przeważającej działalności pracodawcy w rozumieniu przepisów o statystyce publicznej znajduje się w grupie działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, chyba że z oceny ryzyka zawodowego, o której mowa w art. 226 pkt 1 KP, będzie wynikało, że jest to konieczne.
Przepisy nie przewidują obowiązku odbywania szkolenia okresowego przez pracownika w czasie jego niezdolności do pracy. Z uwagi na charakter zwolnienia lekarskiego nie należy zatem wymagać od pracownika wykonywania czynności związanych z pracą, w tym udziału w szkoleniu bhp, w okresie niezdolności do pracy.
Sama absencja chorobowa nie powoduje jednak zniesienia obowiązku przeprowadzenia szkolenia okresowego. Po zakończeniu niezdolności do pracy pracodawca powinien zapewnić pracownikowi możliwość odbycia wymaganego szkolenia.
Należy przy tym odróżnić termin, w którym powinno zostać przeprowadzone szkolenie okresowe, od możliwości dopuszczenia pracownika do pracy. Zgodnie z art. 237³ § 1 KP pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bhp.
W konsekwencji, jeżeli dotychczasowe szkolenie okresowe utraciło ważność w czasie nieobecności pracownika, po jego powrocie pracodawca powinien w pierwszej kolejności zapewnić spełnienie wymagań dotyczących bhp, a następnie dopuścić pracownika do pracy. W praktyce oznacza to konieczność przeprowadzenia szkolenia okresowego przed dopuszczeniem pracownika do wykonywania pracy, jeżeli bez aktualnego szkolenia pracownik nie posiada wymaganej znajomości przepisów i zasad bhp.
Jednocześnie nie należy przyjmować, że samo przekroczenie terminu szkolenia okresowego automatycznie i w każdym przypadku oznacza bezwzględny zakaz dopuszczenia pracownika do pracy. Istotne znaczenie ma bowiem art. 237³ § 1 KP, który wiąże zakaz dopuszczenia do pracy z brakiem dostatecznej znajomości przepisów i zasad bhp. Szkolenie okresowe jest natomiast jednym z instrumentów służących zapewnieniu tej wiedzy.
