Kapitał własny w bilansie otwarcia jednostki przechodzącej na księgi rachunkowe ustala się na podstawie inwentarza i wyceny bilansowej aktywów oraz zobowiązań. W typowym układzie bilansu (załącznik nr 1 do ustawy o rachunkowości) należy go wykazać w pasywach, w grupie A „Kapitał (fundusz) własny”, a zasadniczo – w pozycji A.I. „Kapitał (fundusz) podstawowy”. Przy przejściu z PKPiR na księgi rachunkowe zysk wypracowany przez działalność w latach ubiegłych nie jest wykazywany w bilansie otwarcia jako odrębna pozycja „Zysk z lat ubiegłych”. Jest on już zawarty w wartości kapitału własnego ustalonego jako nadwyżka aktywów nad zobowiązaniami na podstawie inwentarza sporządzanego z uwzględnieniem odpowiednich zasad wyceny bilansowej (rozdział 4 ustawy o rachunkowości).
Punktem wyjścia do określenia wartości kapitałów własnych jest inwentarz sporządzony na dzień poprzedzający otwarcie ksiąg, czyli wykaz aktywów i pasywów potwierdzony inwentaryzacją. Otwarcie ksiąg na początek roku obrotowego następuje zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości, a wartości wprowadzane do bilansu otwarcia mają wynikać właśnie z prawidłowo sporządzonego i wycenionego inwentarza. Z kolei wyceny poszczególnych składników dokonuje się według zasad określonych w rozdziale 4 ustawy o rachunkowości, w szczególności art. 28 ustawy o rachunkowości.
Dla działalności, która prowadzona jest przez osobę fizyczną, kapitał stanowi różnicę między sumą aktywów, a sumą zobowiązań ustalonych w inwentarzu. Jeżeli natomiast jednostka działa w formule spółki cywilnej osób fizycznych, to wartość kapitału podstawowego powinna wynikać z umowy spółki. Ewentualna różnica między aktywami netto, a tym kapitałem wymaga odrębnego rozliczenia, np. jako rozrachunki ze wspólnikami albo należności od wspólników – zależnie od tego, czy aktywa netto są wyższe, czy niższe od ustalonego kapitału.
Co do struktury kapitału własnego w bilansie otwarcia, w standardowym wzorze bilansu, który określony został w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości, kapitał własny wykazuje się po stronie pasywów w grupie A „Kapitał (fundusz) własny”. Przepis art. 46 ustawy o rachunkowości odsyła do układu z odpowiedniego załącznika, np. załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości. W praktyce przy pierwszym otwarciu ksiąg, gdy nie ma wyodrębnionych historycznie takich pozycji jak kapitał zapasowy czy rezerwowy, zasadnicza kwota kapitału własnego trafia – co do zasady – do pozycji A.I. „Kapitał (fundusz) podstawowy”. U przedsiębiorcy (osoby fizycznej) odpowiada ona ekonomicznie kapitałowi właściciela, a w spółce cywilnej osób fizycznych – kapitałowi wynikającemu z umowy spółki.
Przy otwarciu ksiąg rachunkowych nie wykazuje się odrębnie „Zysku z lat ubiegłych” tylko dlatego, że działalność osiągała dodatnie wyniki w poprzednich latach, ponieważ jednostka nie prowadziła ksiąg rachunkowych, więc nie miała bilansowo wyodrębnionej pozycji „Zysk (strata) z lat ubiegłych”. Wyniki wcześniejszej działalności są ekonomicznie już ujęte w stanie majątku netto na dzień otwarcia ksiąg. Dlatego właśnie w działalności osoby fizycznej (spółki cywilnej osób fizycznych) są one (zyski z lat ubiegłych) już zawarte w ustalonym na podstawie inwentarza kapitale właściciela (kapitale wspólników), a nie wykazywane osobno jako odrębna pozycja pasywów.
