Najprostsze wydaje się przekazanie przedsiębiorstwa synowi w ramach darowizny, przy czym Autor rekomenduje formę aktu notarialnego, który będzie obowiązkowy w przypadku, gdy przedmiotem darowizny będzie nieruchomość.
Darowizna przedsiębiorstwa
Zgodnie z art. 551 ustawy Kodeks cywilny (dalej: KC): „Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej, które obejmuje w szczególności:
1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
5) koncesje, licencje i zezwolenia;
6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;
7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
8) tajemnice przedsiębiorstwa;
9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej”.
Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo (sprzedaż, darowizna itd.) obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej (tzn. z umowy) albo z przepisów szczególnych (art. 552 KC).
Warto zwrócić też uwagę na istotną kwestię odpowiedzialności określoną w art. 554 KC, zgodnie z którym nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.
Jeżeli chodzi o formę przekazania, to – co do zasady – zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 751 § 2 KC). Z tym tylko, że w jeżeli w skład przekazywanego przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, konieczna jest forma aktu notarialnego pod rygorem nieważności (zob. art. 158 oraz art. 73 § 2 KC).
Podatek od spadków i darowizn
Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Polski lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Polski, tytułem m.in. darowizny, polecenia darczyńcy (art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn; dalej: PodSpDarU). A zatem darowizna przedsiębiorstwa zasadniczo podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Przy czym trzeba pamiętać o zwolnieniu od tego podatku. Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 PodSpDarU zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę (czyli m.in. przez syna), jeżeli osoby te zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadku, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo gdy w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron (art. 4a ust. 4 pkt 2 PodSpDarU). Dlatego właśnie lepiej przekazać przedsiębiorstwo w formie aktu notarialnego, bo spowoduje to zwolnienie z obowiązku zgłoszenia darowizny fiskusowi, aby skorzystać ze zwolnienia od tego podatku.
Podatek od towarów i usług
Przepisów ustawy o podatku od towarów i usług nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT). Tak więc zbycie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, odpłatne lub nieodpłatne, nie podlega regulacjom dotyczącym VAT.
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie stosuje się m.in. do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn (art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych; dalej: PDOFizU).
Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 22g ust. 15 PDOFizU w razie nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w drodze spadku lub darowizny, łączną wartość początkową nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych stanowi suma ich wartości rynkowej, nie wyższa jednak od różnicy pomiędzy wartością tego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowaną częścią a wartością składników mienia, niebędących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi, określoną dla celów podatku od spadków i darowizn.
Oczywiście trzeba pamiętać, że aby syn mógł prowadzić działalność gospodarczą wykorzystując przy tym otrzymany majątek, powinien mieć zarejestrowaną działalność gospodarczą w CEiDG, jeżeli zamierza sam prowadzić taką działalność.
