Sztuczne oświetlenie w skierowaniu na badania profilaktyczne – czynnik fizyczny czy uciążliwy?
Oświetlenie sztuczne należy rozpatrywać w kategorii czynników uciążliwych, a nie szkodliwych dla zdrowia czy niebezpiecznych.
Pracownicze badania profilaktyczne
Aktem prawnym regulującym zagadnienie pracowniczych badań profilaktycznych jest rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30.5.1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 607 ze zm.; dalej: BadLekR).
Jednym z najważniejszych obowiązków pracodawcy związanych z badaniami profilaktycznymi jest wydanie skierowania, którego wzór określa załącznik nr 3a do BadLekR, a które, zgodnie z § 4 ust. 2 BadLekR, powinno zawierać następujące informacje:
- określenie rodzaju badania profilaktycznego, jakie ma być wykonane,
- określenie stanowiska pracy, na jakim osoba ta ma być zatrudniona (w przypadku osób przyjmowanych do pracy lub pracowników przenoszonych na inne stanowiska pracy),
- określenie stanowiska pracy, na jakim pracownik jest zatrudniony (w przypadku badań okresowych lub kontrolnych),
- opis warunków pracy uwzględniający informacje o występowaniu na stanowisku lub stanowiskach pracy, o których mowa w pkt. 2 i 3, czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub czynników uciążliwych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy, z podaniem wielkości narażenia oraz aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, wykonanych na tych stanowiskach.
Skierowanie na badania profilaktyczne
Sporządzając skierowanie na badania profilaktyczne, pracodawca powinien w nim m.in. określić rodzaj pracy, podstawowe czynności oraz sposób i czas ich wykonywania. Nie oznacza to jednak, że w skierowaniu należy wymieniać wszelkie możliwe czynności, jakie pracownik jest obowiązany wykonywać zgodnie z ustalonym zakresem obowiązków, ale jedynie te, które mogą mieć znaczenie dla lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne i mogą wpłynąć na wynik.
Czynniki występujące w środowisku
Rodzaje poszczególnych czynników występujących w środowisku pracy zostały zdefiniowane jako:
- czynnik niebezpieczny – czynnik, którego oddziaływanie może prowadzić do urazu lub innego istotnego natychmiastowego pogorszenia stanu zdrowia człowieka bądź zejścia śmiertelnego;
- czynnik szkodliwy – czynnik, którego oddziaływanie może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia człowieka;
- czynnik uciążliwy – czynnik nie stanowiący zagrożenia dla życia lub zdrowia człowieka, lecz utrudniający pracę lub przyczyniający się w inny istotny sposób do obniżenia jego zdolności do wykonywania pracy lub innej działalności bądź wpływający na zmniejszenie wydajności.
W zależności od poziomu oddziaływania lub innych warunków, czynnik uciążliwy może stać się szkodliwym, a czynnik szkodliwy niebezpiecznym.
Oświetlenie jest fizycznym czynnikiem środowiska pracy i jest zaliczane jest do czynników uciążliwych. Wynika to faktu, że niewłaściwe oświetlenie stanowisk pracy prowadzi do nadmiernego zmęczenia narządu wzroku, dolegliwości wzroku, spadku wydajności pracy oraz może powodować pogłębienie wad wzroku.
Mając na uwadze powyższe, oświetlenie sztuczne należy rozpatrywać w kategorii czynników uciążliwych, a nie szkodliwych dla zdrowia czy niebezpiecznych.
Korekta VAT naliczonego od środków trwałych w budowie
Nie, podatek naliczony od środków trwałych w budowie nie podlega korekcie przed oddaniem środka trwałego do użytkowania.
Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług przewidują odrębne zasady korekty podatku naliczonego od środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych. Przepis art. 91 ust. 2 ustawy o VAT stanowi, że w przypadku towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane przez podatnika do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, a także gruntów i praw wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli zostały zaliczone do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych nabywcy, z wyłączeniem tych, których wartość początkowa nie przekracza 15 000 zł, korekty podatku naliczonego podatnik dokonuje w ciągu 5 kolejnych lat, a w przypadku nieruchomości i praw wieczystego użytkowania gruntów przypisywana jest hipotezie normy prawnej – w ciągu 10 lat, licząc od roku, w którym zostały oddane do użytkowania. W przypadku środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, których wartość początkowa nie przekracza 15 000 zł, korekta ma charakter jednorazowy, z tym że korekty dokonuje się po zakończeniu roku, w którym środki trwałe zostały oddane do użytkowania.
W odniesieniu do wszystkich środków trwałych korekta następuje dopiero od momentu oddania środka trwałego do używania. Wynika stąd wniosek, że w przypadku wytwarzania środków trwałych we własnym zakresie, korekty podatku nie dokonuje się w czasie budowy środka trwałego.
Opłata wstępna w leasingu a ukryte zyski
W analizowanym stanie faktycznym nie jest zasadne jednorazowe uznanie całej opłaty wstępnej leasingu (260 000 zł) za podstawę opodatkowania ryczałtem w maju 2025 r.
Co do zasady:
1) opłata wstępna leasingu powinna być rozliczana w czasie zgodnie z zasadami rachunkowości, tj. proporcjonalnie do okresu trwania umowy leasingu (np. 260 000 zł/60 miesięcy × liczba miesięcy przypadających na 2025 r.),
2) podstawą opodatkowania w estońskim CIT są kategorie dochodu określone w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Wskazać należy, że z art. 28m ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: PDOPrU) jednoznacznie wynika, że ukryte zyski to świadczenia, których beneficjentem, bezpośrednio lub pośrednio, jest udziałowiec, akcjonariusz albo wspólnik lub podmiot powiązany bezpośrednio lub pośrednio z podatnikiem lub z tym udziałowcem, akcjonariuszem albo wspólnikiem. Zatem wspólnicy spełniają wyżej cytowaną definicję.
Ukryte zyski stanowić będą dla podatnika wszelkie świadczenia spółki:
1) wykonane w związku z prawem do udziału w zysku,
2) inne niż podzielony zysk o charakterze pieniężnym, niepieniężnym, odpłatnym, nieodpłatnym lub częściowo odpłatnym (wartość nieodpłatnych i częściowo odpłatnych świadczeń określa się zgodnie z art. 12 ust. 5–6a PDOPrU), o czym stanowi art. 28m ust. 8 PDOPrU,
3) wykonane bezpośrednio lub pośrednio na rzecz udziałowca/akcjonariusza lub podmiotu powiązanego,
4) wykonane bezpośrednio lub pośrednio z podatnikiem lub z tym udziałowcem/akcjonariuszem.
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia, w przypadku wykorzystywania samochodu lub innego składnika majątku również do celów innych, niż związanych z działalnością gospodarczą (np. do celów prywatnych):
1) przez wspólnika, podmiot powiązany bezpośrednio lub pośrednio z podatnikiem lub z tym wspólnikiem – w takim przypadku powstanie ukryty zysk,
2) przez podmiot niebędący wspólnikiem, podmiotem powiązanym bezpośrednio lub pośrednio z podatnikiem lub z tym wspólnikiem – w takim przypadku powstaje wydatek niezwiązany z działalnością gospodarczą.
Jak wynika z art. 28m ust. 4 pkt 2 lit. b PDOPrU 50% wydatków i odpisów amortyzacyjnych oraz odpisów z tytułu trwałej utraty wartości, związanych z tzw. użytkiem mieszanym składników majątku podatnika, należy zaliczyć do dochodów z tytułu ukrytych zysków, jeśli beneficjentem takiego świadczenia (tj. prawa do korzystania ze składnika majątku podatnika również do celów prywatnych) jest bezpośrednio lub pośrednio wspólnik lub podmiot powiązany bezpośrednio lub pośrednio z tym podatnikiem lub wspólnikiem.
W ujęciu bilansowym opłata wstępna leasingu operacyjnego:
1) dotyczy całego okresu korzystania z przedmiotu leasingu,
2) powinna być rozliczana w czasie jako rozliczenia międzyokresowe kosztów, zgodnie z zasadą współmierności przychodów i kosztów.
W konsekwencji – ujęcie w kosztach 2025 r. jedynie części proporcjonalnej do okresu korzystania w tym roku, jest prawidłowe bilansowo.
W art. 28m ust. 1 pkt 2 PDOPrU pośród dochodów stanowiących przedmiot opodatkowania estońskim CIT ustawodawca wymienił dochód z ukrytych zysków. Definiując w art. 28m ust. 3 PDOPrU ukryte zyski prawodawca wskazał, że rozumie się przez nie świadczenia pieniężne, niepieniężne, odpłatne, nieodpłatne lub częściowo odpłatne, wykonane w związku z prawem do udziału w zysku, inne niż podzielony zysk, których beneficjentem, bezpośrednio lub pośrednio, jest udziałowiec, akcjonariusz albo wspólnik lub podmiot powiązany bezpośrednio lub pośrednio z podatnikiem lub z tym udziałowcem, akcjonariuszem albo wspólnikiem (dalej jest przykładowy katalog).
Takie stanowisko potwierdza przykładowo interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 12.12.2024 r. (0111-KDIB2-1.4010.500.2024.2.BJ).
Sposób udzielania pełnomocnictwa i zasady sporządzania informacji rocznych dla ubezpieczonych
W przypadku opisanym w zapytaniu należy złożyć w ZUS odpowiedni formularz pełnomocnictwa, najczęściej w tym celu wykorzystywany jest druk ZUS PEL. Dokument taki można wypełnić ręcznie i przedłożyć w ZUS. Osobie upoważnionej można nadać uprawnienia w charakterze ubezpieczonego, świadczeniobiorcy lub płatnika składek.
Pełnomocnictwo można również udzielić elektronicznie za pośrednictwem PUE ZUS, zaznaczając odpowiednie pola, wskazując dane osoby upoważnionej oraz zakres upoważnienia, np. do załatwiania spraw przez PUE ZUS. W takim przypadku pełnomocnik może podpisywać dokumenty elektronicznie w imieniu płatnika.
Informacja roczna zawiera wszystkie dane wykazane przez płatnika w przekazanych do ZUS imiennych raportach miesięcznych sporządzonych za ubezpieczonego w okresie od stycznia do grudnia danego roku (z uwzględnieniem korekt). Ubezpieczony otrzymuje tę informację od płatnika w celu weryfikacji danych i sprawdzenia, czy składki ZUS zostały prawidłowo naliczone.
Roczne informacje płatnicy składek przekazują ubezpieczonym na piśmie lub, za zgodą ubezpieczonego, w formie dokumentu elektronicznego, który powinien być opatrzony podpisem elektronicznym.
Jeżeli płatnik przekazywał ubezpieczonemu dane zawarte w imiennych raportach miesięcznych na bieżąco, raz w miesiącu, nie jest obowiązany dodatkowo sporządzać rocznej informacji. Jednak jeśli ubezpieczony zwróci się z wnioskiem o jej wydanie, płatnik powinien ją udostępnić.
W przypadku, gdy płatnik składał w ciągu roku korygujące raporty miesięczne, a ubezpieczony otrzymał wcześniejsze informacje miesięczne przed sporządzeniem korekt, miesięczne informacje dla ubezpieczonego powinny zostać sporządzone ponownie z uwzględnieniem prawidłowych danych. Te dane powinny również znaleźć się w rocznej informacji przekazanej ubezpieczonemu za dany rok.
Płatnik składek może sporządzić informację roczną w dowolnej formie:
1) za pomocą programu kadrowo-płacowego,
2) na aktywnym druku z możliwością zapisu,
3) lub w formie pisemnej na właściwym druku.
Zawsze jednak informacja roczna powinna zawierać dane wykazane w przekazanych do ZUS imiennych raportach miesięcznych.
Informacja roczna o naliczonych składkach powinna zostać sporządzona i przekazana każdemu ubezpieczonemu, za którego płatnik był zobowiązany naliczyć składki ZUS. Ubezpieczonym jest osoba fizyczna podlegająca przynajmniej jednemu z ubezpieczeń społecznych, tj.: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu lub wypadkowemu.
Uwzględnianie okresów pobierania zasiłków przez przedsiębiorców w stażu pracy
Tak, te okresy również należy wliczać do okresu zatrudnienia.
Do okresu zatrudnienia wlicza się okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz okresy pozostawania osobą współpracującą z osobą fizyczną prowadzącą tę działalność, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe.
Do okresu zatrudnienia wlicza się również udokumentowane okresy prowadzenia działalności, w których osoba fizyczna nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie odrębnych przepisów.
W okresach pobierania zasiłków przedsiębiorca nie opłaca składek, jednak nadal prowadzi działalność, i nie dochodzi do zmiany tytułu do ubezpieczeń, jak ma to miejsce w przypadku zasiłku macierzyńskiego.
W stanowisku z 21.1.2026 r. wydanym dla DGP, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej potwierdziło, że okresy pobierania zasiłku chorobowego, opiekuńczego oraz świadczenia rehabilitacyjnego przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność lub osoby współpracujące, podlegają wliczeniu do okresu zatrudnienia.
Zwrócono przy tym uwagę na art. 3021 § 3 KP, który przewiduje możliwość wliczania do stażu pracy także udokumentowanych okresów działalności zawodowej, w których osoba fizyczna nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie odrębnych przepisów. To właśnie ta regulacja stanowi podstawę do zaliczenia okresów zasiłkowych, mimo braku opłaconych składek.
Jeżeli chodzi o zasiłek macierzyński, jest to odrębny od działalności gospodarczej tytuł do ubezpieczeń społecznych, jednak składki z tego tytułu opłaca budżet państwa. Dlatego te okresy również należy uznać za zaliczalne do ogólnego stażu pracy w świetle regulacji art. 3021 KP.
Wybór okresu rozliczeniowego a powstanie obowiązku podatkowego w VAT
Spółka spedycyjna może stosować okresy rozliczeniowe (np. tygodniowe lub miesięczne) i rozpoznawać obowiązek podatkowy z upływem każdego takiego okresu. Orzecznictwo sądowe oraz najnowsze interpretacje organów podatkowych potwierdzają, że powtarzalne usługi transportowe i spedycyjne realizowane w ramach stałej umowy z ustalonymi terminami rozliczeń, podlegają opodatkowaniu jako usługi świadczone w sposób ciągły.
Zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: VATU), zasadą ogólną jest powstawanie obowiązku podatkowego z chwilą wykonania usługi. Jednakże art. 19a ust. 3 VATU wprowadza wyjątek dla usług, dla których ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń (tzw. usługi ciągłe). W ich przypadku uznaje się, że zostały one wykonane z upływem każdego okresu rozliczeniowego.
Wątpliwość przedstawiona w pytaniu ma swoje uzasadnienie w rozstrzygnięciach podejmowanych w przeszłości przez Dyrektora KIS. W wydawanych interpretacjach indywidualnych wielokrotnie wskazywano bowiem, iż usługi transportowe i spedycyjne, jako możliwe do wyodrębnienia (posiadające konkretny początek i koniec), nie są usługami ciągłymi, nawet jeśli są rozliczane okresowo. W konsekwencji nakazywał stosowanie art. 19a ust. 1 VATU, czyli rozpoznawanie obowiązku podatkowego dla każdej usługi osobno (por. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 10.5.2021 r., 0111-KDIB3-3.4012.68.2021.1.MAZ).
Z najnowszego orzecznictwa NSA wynika jednak, że pojęcie usług ciągłych należy rozumieć szeroko, jako obejmujące także świadczenia powtarzalne, realizowane w ramach stałej umowy, dla których ustalono okresy rozliczeniowe, nawet jeśli poszczególne czynności da się wyodrębnić (por. wyr. NSA z 19.5.2025 r., I FSK 1995/21, Legalis).
Dyrektor KIS zaaprobował powyższe podejście NSA, potwierdzając w jednej z interpretacji, że do usług transportowych i spedycyjnych rozliczanych w okresach np. tygodniowych lub miesięcznych, zastosowanie ma art. 19a ust. 3 VATU. Obowiązek podatkowy powstaje więc z końcem okresu rozliczeniowego, a nie po każdym świadczeniu (por. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 19.11.2025 r., 0111-KDIB3-1.4012.992.2020.9.KO).
Podsumowując, mimo że usługi spedycyjne składają się z pojedynczych czynności, zawarcie umowy przewidującej stałą współpracę i okresowe rozliczenia pozwala na zastosowanie art. 19a ust. 3 VATU.
Zasady ustalania i wykazywania wynagrodzenia kierowcy
W przypadku gdy, poza wynagrodzeniem zasadniczym, kierowcy nie przysługują inne świadczenia, co do zasady jest to możliwe. Każdorazowo jednak ocenie podlegać będzie, czy faktycznie nie występowały godziny nadliczbowe oraz czy ewentualna praca w porze nocnej była wynikiem samodzielnej decyzji kierowcy, czy też wynikała ze specyfiki zadania narzuconego przez pracodawcę.
Do kierowców wykonujących przewóz drogowy może być stosowany – w przypadkach uzasadnionych rodzajem wykonywanych przewozów lub ich szczególną organizacją – zadaniowy system czasu pracy. W systemie tym pracodawca ustala zadania przewozowe w takim wymiarze, aby mogły zostać wykonane w ramach norm czasu pracy określonych w art. 11 ustawy o czasie pracy kierowców, z uwzględnieniem przepisów dotyczących przerw i okresów odpoczynku. Rozkład czasu pracy w okresie realizacji danego zadania ustala kierowca.
Zadaniowy system czasu pracy charakteryzuje się brakiem sztywnego rozkładu godzin pracy, a wybór czasu realizacji zadań należy do pracownika. Nie oznacza to jednak, że w tym systemie nie mogą wystąpić godziny nadliczbowe. Nadgodziny nie występują wyłącznie wtedy, gdy zadania zostały określone w taki sposób, aby obiektywnie mogły zostać wykonane w ramach norm czasu pracy.
Godziny nadliczbowe mogą natomiast wystąpić w sytuacji, gdy – mimo dołożenia należytej staranności przez kierowcę – wykonanie zadań w normalnym czasie pracy nie było możliwe z przyczyn niezależnych od niego, takich jak warunki drogowe czy organizacyjne. Zadaniowy system czasu pracy nie może prowadzić do przerzucenia na pracownika ryzyka gospodarczego związanego z wykonywaną pracą.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie m.in. w wyroku SN z dnia 4.9.2019 r. (II PK 172/18, Legalis), w którym wskazano, że pracownik powinien wykazać – z wysokim prawdopodobieństwem – że w określonych dniach wykonywał pracę w interesie pracodawcy i co najmniej za jego dorozumianą zgodą w konkretnej, weryfikowalnej liczbie godzin nadliczbowych. Pracodawca może jednak wykazywać przeciwdowodami, że taka potrzeba nie wystąpiła, gdyż zadania mogły zostać wykonane w ramach normalnego czasu pracy.
Również określenie przez pracodawcę zakresu obowiązków w sposób uniemożliwiający ich wykonanie w obowiązującym pracownika wymiarze czasu pracy uzasadnia roszczenie o dodatkowe wynagrodzenie z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych (postanowienie SN z dnia 20.10.2015 r., I PK 9/15, Legalis).
W odniesieniu do pracy w porze nocnej należy wskazać, że jeżeli wykonywanie pracy nocnej było wyłącznie wynikiem wyboru dokonanego przez pracownika, a specyfika zadań nie wymuszała takiej organizacji pracy, dodatek za pracę w nocy co do zasady nie przysługuje. Jeżeli jednak realizacja przewozu w porze nocnej wynikała z narzuconych kierowcy warunków (np. realizacja usługi w konkretnym czasie zamówionym przez klienta), dodatek za pracę w porze nocnej przysługuje.
W przypadku przewozów osób trudno zazwyczaj mówić o pełnej swobodzie wyboru czasu wykonywania pracy, a często również o jakiejkolwiek swobodzie w tym zakresie. Wskazane w pytaniu „dysponowanie czasem” oznaczałoby faktyczny brak narzuconych rozkładów czasu pracy czy pór wykonywania przewozów.
Niezależnie od powyższego, przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia należy każdorazowo uwzględniać również przepisy dotyczące delegowania pracowników oraz obowiązek zapewnienia minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w państwie członkowskim, na którego terytorium praca jest wykonywana.
Obsługa żurawia budowlanego a stawka ryczałtu ewidencjonowanego
W przedstawionym stanie faktycznym prawidłowe jest rozdzielenie przychodów z tytułu obsługi żurawia od przychodów z tytułu wykonywania robót budowlanych. Przychody odpowiadające rzeczywistym robotom budowlanym mogą korzystać ze stawki 5,5% ryczałtu, natomiast czynności polegające wyłącznie na obsłudze żurawia – jeżeli nie stanowią elementu usługi budowlanej o charakterze kompleksowym – powinny być opodatkowane stawką 8,5%. Zastosowanie jednolitej stawki 5,5% do całego wynagrodzenia jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy obsługa żurawia stanowi integralny element jednej kompleksowej usługi budowlanej, przy czym kwalifikacja ta ma charakter ocenny i wiąże się z ryzykiem podatkowym. W przypadku wykonywania w przyszłości dodatkowych czynności okołobudowlanych, konieczna będzie każdorazowa analiza ich rzeczywistego charakteru. Jeżeli będą one stanowiły roboty budowlane – właściwa pozostanie stawka 5,5%. Jeżeli natomiast będą to odrębne usługi niemieszczące się w pojęciu robót budowlanych, to – co do zasady –znajdzie zastosowanie stawka 8,5%, chyba że przepisy przewidują inną szczególną stawkę.
Opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych podlega przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, a wysokość stawki zależy od rodzaju faktycznie wykonywanych czynności, a nie wyłącznie od kodu PKD wskazanego w CEiDG. Kluczowe znaczenie ma więc treść świadczonej usługi oraz jej gospodarczy charakter.
Roboty budowlane, w tym czynności mieszczące się w działalności objętej sekcją „F” Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług, korzystają ze stawki 5,5%. Natomiast usługi o innym charakterze – w szczególności usługi sprzętowe, operatorskie lub pomocnicze – podlegają zasadniczo opodatkowaniu stawką 8,5%, o ile nie zostały objęte odrębną regulacją.
W praktyce gospodarczej możliwe są dwa modele świadczenia:
1) świadczenia rozdzielne – gdy podatnik faktycznie wykonuje dwie niezależne usługi (np. samodzielną usługę operatorską żurawia oraz odrębne roboty budowlane); wówczas należy przypisać im właściwe, różne stawki ryczałtu,
2) świadczenie kompleksowe – gdy obsługa żurawia stanowi jedynie element technologiczny realizacji jednej usługi budowlanej; wtedy całość wynagrodzenia może być objęta stawką właściwą dla świadczenia głównego, czyli 5,5%.
Kwalifikacja świadczenia jako kompleksowego ma charakter ocenny i powinna wynikać z umowy, sposobu kalkulacji wynagrodzenia, odpowiedzialności za rezultat robót oraz faktycznej roli żurawia w procesie budowlanym. Zbyt szerokie przyjmowanie kompleksowości może zostać zakwestionowane przez organ podatkowy.
Analogiczne zasady należy stosować do przyszłych czynności okołobudowlanych – decydujące będzie ich rzeczywiste zakwalifikowanie do robót budowlanych albo do innych usług.
Prowadzenie zajęć pilatesu a stawka VAT
W analizowanym przypadku, mając na względzie model biznesowy podatniczki, usługi polegające na organizowaniu i prowadzeniu zajęć pilatesu podlegają opodatkowaniu podstawową stawką VAT w wysokości 23%, jako usługi treningowe lub szkoleniowe.
Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: VATU): „Stawka podatku wynosi 22%, z zastrzeżeniem ust. 2–12c, art. 83, art. 119 ust. 7, art. 120 ust. 2 i 3, art. 122 i art. 129 ust. 1”.
Aktualnie – na podstawie przepisów przejściowych – podstawowa stawka VAT wynosi 23%.
Jak stanowi art. 41 ust. 2 VATU: „Dla towarów i usług wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy, innych niż klasyfikowane według Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług w grupowaniu usługi związane z wyżywieniem (PKWiU 56), stawka podatku wynosi 7%, z zastrzeżeniem art. 114 ust. 1 i art. 138i ust. 4”.
Na podstawie przepisów przejściowych obniżona stawka VAT, o której mowa w art. 41 ust. 2 VATU, wynosi 8%.
Wątpliwości podatniczki dotyczą możliwości zastosowania stawki VAT w wysokości 8% do świadczonych przez podatniczkę usług, jako usług wymienionych w poz. 68 załącznika nr 3 do ustawy o podatku od towarów i usług („Pozostałe usługi związane z rekreacją – wyłącznie w zakresie wstępu”).
Jeżeli istotą świadczenia jest prowadzenie zajęć przez instruktora, przekazywanie wiedzy z zakresu techniki ćwiczeń, bieżąca korekta ruchów uczestników oraz realizacja programu treningowego, wówczas usługa ma charakter treningowy lub szkoleniowy i podlega opodatkowaniu stawką podstawową VAT. W takiej sytuacji obecność instruktora stanowi świadczenie główne, a korzystanie z sali ma charakter wyłącznie techniczny – w takim przypadku zastosowanie znajdzie stawka VAT w wysokości 23%.
Jak wskazano w wyroku NSA z 7.3.2018 r. (I FSK 853/16, Legalis):
Sformułowanie „wyłącznie w zakresie wstępu” należy rozumieć w ten sposób, że wszystkie usługi świadczone w salach gimnastycznych czy boiskach, które nie są związane z normalnym, typowym ich użytkowaniem, takim jak opieka trenera i jego usługi polegające na prowadzeniu konkretnych zajęć, nie są objęte podstawą prawną określoną w art. 41 ust. 2 u.p.t.u., pozostając opodatkowane stawką właściwą dla tych usług.
Zatem w analizowanym przypadku, mając na względzie model biznesowy podatniczki, należy wykluczyć możliwość zastosowania stawki VAT w wysokości 8%, gdyż podatniczka świadczy usługi, których przedmiotem jest prowadzenie zajęć o charakterze rekreacyjnym – uczestnicy zajęć nie nabywają usług związanych z wstępem do konkretnego miejsca, tylko usługi polegające na dokonywaniu konkretnych czynności przez usługodawcę.
W wyroku WSA z Opola z 27.11.2024 r. (I SA/Op 857/24, Legalis) wskazano, że:
Usługi w zakresie wstępu obejmują bowiem wyłącznie usługi, których podstawową cechą jest przyznawanie prawa wstępu w zamian za bilet lub opłatę, w tym opłatę w formie abonamentu, biletu okresowego lub opłaty okresowej. Natomiast nie mogą być klasyfikowane jako usługi w zakresie wstępu usługi, w przypadku których dominującym i nadającym charakter danej usłudze elementem nie jest wstęp, a korzystanie z usług wyspecjalizowanych trenerów, czy świadczenie usług związanych z organizowaniem treningów sportowych.
Warto jednak wskazać, że odmienna kwalifikacja jest możliwa w sytuacji, gdy kontrahent nabywa prawo uczestnictwa w zorganizowanej formie rekreacji, rozumianej jako możliwość wstępu i udziału w zajęciach odbywających się w określonym miejscu i czasie, a rola instruktora ogranicza się do funkcji organizacyjnej i porządkowej. W takim modelu obecność instruktora nie stanowi celu samego w sobie, lecz element umożliwiający bezpieczne i sprawne korzystanie z infrastruktury rekreacyjnej.
Takie podejście zostało zaprezentowane w interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 10.9.2025 r. (0112-KDSL2-1.440.394.2025.2.MW), w której organ uznał, że – mimo obecności instruktora – świadczeniem głównym pozostaje usługa wstępu do rekreacji, a nie usługa szkoleniowa.
Należy jednak podkreślić, że ocena ta ma charakter indywidualny i jest ściśle związana z opisem stanu faktycznego przedstawionym we wniosku. W praktyce organy podatkowe wielokrotnie odmawiały prawa do zastosowania stawki VAT w wysokości 8% w sytuacjach, w których akcentowano prowadzenie zajęć przez instruktora, jego kwalifikacje lub szkoleniowy cel zajęć. Oznacza to, że możliwość zastosowania obniżonej stawki VAT wymaga szczególnie starannego ukształtowania modelu biznesowego oraz spójnego opisu usługi we wszystkich dokumentach i materiałach kierowanych do kontrahentów.
Odpowiedzialność za aktualizację dokumentacji AI
Dynamiczna natura AI a sztywne ramy prawne
Zgodnie z definicją zawartą w AI Act, system AI to system maszynowy działający z różnym poziomem autonomii, który może wykazywać zdolność do adaptacji po jego wdrożeniu. Odnosi się to do samouczenia się, umożliwiającego zmianę zachowania systemu w czasie jego wykorzystywania. Cecha ta odróżnia zaawansowaną sztuczną inteligencję od prostych systemów opartych na sztywnych regułach, ale jednocześnie nakłada na podmioty odpowiedzialne, ciągłe obowiązki dokumentacyjne.
Dokumentacja techniczna nie jest statycznym opisem stanu systemu z dnia jego wprowadzenia na rynek, lecz żywym rejestrem, który musi ewoluować wraz z algorytmem. Dostawca ma obowiązek monitorować wydajność systemu, aby mieć pewność, że mimo adaptacji nadal spełnia on cele projektowe i działa zgodnie z przeznaczeniem.
Główna odpowiedzialność dostawcy
W przypadku systemu AI, który uczy się na bieżąco i zmienia swoje zachowanie po wdrożeniu, odpowiedzialność za aktualizację dokumentacji technicznej spoczywa przede wszystkim na dostawcy systemu AI. Dostawcą jest osoba fizyczna, prawna, organ publiczny lub inny podmiot, który rozwija system AI lub model AI ogólnego przeznaczenia (bądź zleca ich rozwój) oraz wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą lub znakiem towarowym, odpłatnie lub nieodpłatnie.
Dokumentacja techniczna, zgodnie z art. 11 AI Act, musi zostać sporządzona przed wprowadzeniem systemu do obrotu lub oddaniem go do użytku, a następnie podlegać aktualizacji przez cały cykl życia systemu. Okres jej przechowywania wynosi 10 lat od dnia wprowadzenia systemu do obrotu lub oddania go do użytku.
Niezbędnym elementem dokumentacji technicznej jest także opis procedur zarządzania zmianami w systemie AI wysokiego ryzyka, co oznacza, że dostawca powinien już na etapie projektowania przewidzieć sposób dokumentowania ewolucji algorytmu.
„Istotna zmiana” systemu AI jako granica odpowiedzialności za aktualizację dokumentacji technicznej
Kluczowym pojęciem dla wyznaczenia granic odpowiedzialności za aktualizację dokumentacji technicznej w przypadku systemów uczących się jest „istotna zmiana” systemu AI.
Za istotną zmianę nie uznaje się zmian w algorytmie oraz skuteczności działania systemu AI, jeżeli zmiany wynikające z procesu samouczenia się zostały uprzednio przewidziane i ocenione w pierwotnej ocenie zgodności oraz opisane w dokumentacji technicznej, zgodnie z załącznikiem IV do AI Act. W takim przypadku obowiązek bieżącej aktualizacji dokumentacji pozostaje po stronie pierwotnego dostawcy systemu.
Jeżeli natomiast system AI ewoluuje w sposób nieobjęty pierwotną dokumentacją i oceną zgodności, dochodzi do istotnej zmiany w rozumieniu przepisów. Skutkuje to uznaniem zmodyfikowanego systemu za nowy system AI w sensie regulacyjnym, co wiąże się z koniecznością przeprowadzenia nowej oceny zgodności oraz sporządzenia nowej dokumentacji technicznej.
W takiej sytuacji obowiązek dokumentacyjny może przejść z pierwotnego dostawcy na inny podmiot. Zgodnie z art. 25 AI Act następuje to w szczególności wtedy, gdy podmiot stosujący lub strona trzecia doprowadzi do spełnienia jednej z trzech przesłanek, a mianowicie:
- dokona istotnej zmiany w systemie AI wysokiego ryzyka, która nie została przewidziana w pierwotnej dokumentacji,
- wprowadzi system wysokiego ryzyka do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym,
- zmieni przeznaczenie systemu (np. z systemu ogólnego przeznaczenia na system wysokiego ryzyka).
Wówczas podmiot ten przejmuje status dostawcy w odniesieniu do zmodyfikowanego systemu, a wraz z nim pełną odpowiedzialność regulacyjną, w tym obowiązek sporządzenia nowej dokumentacji technicznej oraz jej dalszej aktualizacji przez cały cykl życia systemu.
Rola podmiotu stosującego w procesie aktualizacji dokumentacji
Chociaż główny ciężar dokumentacyjny spoczywa na dostawcy, nie jest on w stanie wykonywać tego obowiązku bez współpracy z innymi uczestnikami łańcucha wartości AI, w szczególności z podmiotem stosującym, który faktycznie korzysta z systemu AI.
Podmiot stosujący ma obowiązek:
- monitorować działanie systemu AI w oparciu o instrukcję obsługi. W przypadku stwierdzenia, że system stwarza ryzyko lub zachowuje się w sposób nieprzewidziany, musi niezwłocznie poinformować o tym dostawcę lub dystrybutora oraz zawiesić korzystanie z systemu (art. 26 ust. 5 AI Act);
- prowadzić i przechowywać automatycznie generowane logi (zapisy zdarzeń) przez co najmniej 6 miesięcy, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 26 ust. 6 AI Act). Dane te stanowią istotne źródło informacji dla dostawcy przy analizie zachowania systemu uczącego się i aktualizacji dokumentacji technicznej.
Dostawca nie jest w stanie aktualizować dokumentacji w odniesieniu do błędów lub odchyleń, o których nie posiada wiedzy. Dlatego sprawny przepływ informacji pomiędzy podmiotem stosującym a dostawcą ma fundamentalne znaczenie dla utrzymania aktualności dokumentacji.
Ponadto importer, przed wprowadzeniem systemu do obrotu, ma obowiązek upewnić się, że dokumentacja techniczna została sporządzona i spełnia wymogi AI Act.
Podsumowanie
Obowiązek sporządzania i aktualizacji dokumentacji technicznej systemu AI wysokiego ryzyka ma charakter ciągły i zasadniczo spoczywa na dostawcy systemu, który odpowiada za zapewnienie jego zgodności z wymogami AI Act przez cały cykl życia produktu. W przypadku systemów wykazujących zdolność adaptacji po wdrożeniu, dostawca powinien już na etapie projektowania przewidzieć zakres dopuszczalnych zmian wynikających z procesu samouczenia się oraz opisać je w dokumentacji technicznej i pierwotnej ocenie zgodności.
Zmiany w zachowaniu systemu wynikające z mechanizmów uczenia się, nie stanowią istotnej zmiany w rozumieniu przepisów, o ile zostały uprzednio przewidziane i ocenione. Jeżeli jednak system AI ewoluuje w sposób nieobjęty pierwotną dokumentacją lub gdy podmiot stosujący zmienia jego przeznaczenie, dochodzi do powstania nowego systemu AI w sensie regulacyjnym, a obowiązek aktualizacji dokumentacji wraz z pełnym zakresem odpowiedzialności regulacyjnej przechodzi na podmiot wprowadzający taką modyfikację.
Choć obowiązki operacyjne związane z monitorowaniem funkcjonowania systemu oraz gromadzeniem danych eksploatacyjnych są w praktyce rozproszone pomiędzy dostawcę a podmiot stosujący, odpowiedzialność regulacyjna za zgodność systemu z wymogami prawa pozostaje zasadniczo po stronie dostawcy, aż do momentu jej formalnego przejęcia na podstawie przepisów dotyczących istotnych zmian systemu. Skuteczny przepływ informacji pomiędzy uczestnikami łańcucha wartości systemu AI, stanowi zatem warunek realnego wykonywania obowiązków dokumentacyjnych i zarządzania ryzykiem w przypadku adaptacyjnych systemów AI.
