Zatrudnienie na dwóch stanowiskach a lista obecności
Zdaniem autora pracownik może podpisać jedną listę obecności dla wypełnienia obowiązku potwierdzenia obecności wynikającego z zawarcia dwóch umów o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy z tym samym pracodawcą. Potwierdzając 8 godzin pracy w danym dniu potwierdza on przepracowanie czasu pracy wymaganego na podstawie obydwu umów o pracę.
Lista obecności to dokument stosowany w praktyce, którego treści nie dookreślają przepisy powszechnie obowiązujące. Jego przeznaczeniem jest wypełnienie obowiązku posiadania potwierdzenia obecności lub nieobecności pracownika w pracy w danym dniu. Przepisy prawa pracy nie określają jednego obowiązkowego sposobu potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy. Możliwe są w tym zakresie różne rozwiązania, np. odbicie karty, uaktywnienie kodu magnetycznego przy przejściu bramki, zalogowanie się do systemu informatycznego, przesłanie informacji pocztą elektroniczną, SMS-em, jak też złożenie podpisu na papierowej liście czy powiadomienie ustne. Obecność w pracy najczęściej potwierdzana jest na liście w formie papierowego dokumentu wyłożonej w miejscu pracy, natomiast zgłoszenie nieobecności i jej usprawiedliwienie przekazywane jest telefonicznie, SMS-em. O technicznym sposobie wykonania obowiązku potwierdzenia obecności w pracy oraz usprawiedliwienia nieobecności decyduje pracodawca (w regulaminie pracy lub poprzez obwieszczenie), który bierze pod uwagę swoje potrzeby i specyfikę zakładu pracy.
Zatrudniając pracownika w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. 3/4 etatu) pracodawca może co do zasady dysponować tylko określonym w umowie o pracę czasem pracy pracownika. Na przykład przy 3/4 etatu pracodawca może wyznaczyć po 6 godzin dziennie od poniedziałku do piątku, lub w niektóre dni tygodni w wyższym wymiarze w zależności od rozkładu czasu pracy. Pracownik, o którym mowa w pytaniu pracuje w równomiernym rozkładzie czasu pracy od poniedziałku do piątku od 8:00 do 16:00. Pomimo zawarcia dwóch umów o pracę (na 3/4 i 1/4 etatu), z różnym rodzajem pracy, pracodawca nie rozdziela godzin pracy na wykonywanie obowiązków wynikających z poszczególnych umów. W związku z tym lista obecności ma jedynie potwierdzić, że pracownik wypracował codziennie odpowiednią liczbę godzin (6 godzin + 2 godziny), a więc że przebywał w miejscu pracy przez 8 godzin od 8:00 do 16:00. W takiej sytuacji, zdaniem autora pracownik może podpisać jedną listę obecności dla wypełnienia obowiązku potwierdzenia obecności wynikającego z zawarcia dwóch umów o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy. Potwierdzając 8 godz. pracy w danym dniu potwierdza on przepracowanie czasu pracy wymaganego na podstawie obydwu umów o pracę.
Termin przesłania JPK_PKPIR po zakończeniu jednoosobowej działalności gospodarczej w trakcie roku podatkowego
Przesłanie JPK_PKPIR powinno nastąpić do 30.4.2027 r.
Zgodnie z art. 24a ust. 1e pkt 1 ustawy o PIT podmioty, o których mowa w ust. 1 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 15 ust. 2, prowadzące podatkową księgę przychodów i rozchodów, księgi rachunkowe lub ewidencję środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych są obowiązane prowadzić te księgi i tę ewidencję przy użyciu programów komputerowych oraz przesyłać je właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego po zakończeniu roku podatkowego w terminie do dnia upływu terminu złożenia zeznania, o którym mowa w art. 45 ust. 1 – w przypadku podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.
Stosownie natomiast do przywołanego art. 45 ust. 1 ustawy o PIT podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w terminie od dnia 15 lutego do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Zeznania złożone przed początkiem terminu uznaje się za złożone w dniu 15 lutego roku następującego po roku podatkowym.
Przepisy ustawy o PIT nie przewidują wcześniejszego terminu przesłania JPK_PKPIR w związku z zakończeniem działalności gospodarczej w trakcie roku podatkowego. Z powyższego wynika, że jeżeli działalność zostanie zakończona w październiku 2026 r., JPK_PKPIR należy przesłać właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego do 30.4.2027 r.
Wypłata pełnego wynagrodzenia z kontraktu menedżerskiego w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego
W czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego można jednocześnie wykonywać pracę, również na rzecz dotychczasowego zleceniodawcy.
Zasiłek macierzyński przysługuje za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego.
Osoby pobierające zasiłek macierzyński podlegają w tym czasie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku. Oznacza to zmianę tytułu do ubezpieczeń – np. z umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na pobieranie zasiłku.
W przeciwieństwie do pracowników zleceniobiorcy nie korzystają z urlopów rodzicielskich czy ojcowskich, lecz jedynie pobierają zasiłek za okres odpowiadający długości tych urlopów zgodnie z przepisami Kodeksu pracy.
Przepisy nie zakazują podejmowania pracy zarobkowej w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Można zatem otrzymywać to świadczenie i jednocześnie wykonywać umowę zawartą ze zleceniodawcą.
Z tytułu kontraktu menedżerskiego o cechach umowy zlecenia menedżer będzie w tym czasie podlegał wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Status małego podatnika – CIT i VAT
Otrzymanych zaliczek na poczet przyszłej budowy basenów – co do zasady – nie należy uwzględniać przy ustalaniu statusu małego podatnika na gruncie CIT, ale należy uwzględniać je przy ustalaniu statusu małego podatnika VAT.
Mały podatnik CIT
Zgodnie z art. 4a pkt 10 ustawy o CIT małym podatnikiem jest podatnik, u którego wartość przychodu ze sprzedaży wraz z kwotą należnego VAT nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym równowartości 2 000 000 euro.
Zasadniczo zatem:
1) przychody ze sprzedaży uwzględniane w limicie CIT wykazuje się w kwocie brutto, tj. wraz z należnym VAT,
2) zaliczki na poczet przyszłych świadczeń, które nie stanowią jeszcze przychodu ze sprzedaży, nie zwiększają limitu,
3) nie uwzględnia się również VAT należnego od takich zaliczek.
Powyższe wynika z art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o CIT, który stanowi, że do przychodów nie zalicza się pobranych wpłat lub zarachowanych należności na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych.
Potwierdza to interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 20.3.2026 r. (0111-KDIB2-1.4010.28.2026.2.AG), w której wskazano, że zaliczki na poczet przyszłych świadczeń, które nie stanowią przychodu podatkowego, nie są wliczane do limitu małego podatnika CIT, a w konsekwencji nie uwzględnia się również VAT należnego od tych zaliczek.
Mały podatnik VAT
Jak stanowi art. 2 pkt 25 ustawy o VAT status małego podatnika zależy od tego, czy wartość sprzedaży osiągnięta w poprzednim roku podatkowym, wraz z kwotą podatku, nie przekroczyła równowartości 2 000 000 euro.
W art. 2 pkt 22 ustawy o VAT wskazano, że przez sprzedaż rozumie się odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów. Otrzymanie zaliczki nie stanowi zatem sprzedaży, jednak zgodnie z art. 19a ust. 8 ustawy o VAT wiąże się z powstaniem obowiązku podatkowego.
Organy podatkowe stoją na stanowisku, że „wartość sprzedaży” należy ustalać na podstawie kwot wykazanych w deklaracjach VAT. Skoro zatem zaliczka powoduje powstanie obowiązku podatkowego, należy ją uwzględnić przy ustalaniu wartości sprzedaży (np. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 14.4.2023 r., 0111-KDIB3-3.4012.59.2023.1.MW). Stanowisko to potwierdził WSA w Gdańsku w wyroku z 10.10.2023 r. (I SA/Gd 531/23, Legalis).
Podsumowanie
Na gruncie CIT otrzymane zaliczki na poczet przyszłych robót budowlanych, które nie stanowią jeszcze przychodu ze sprzedaży, nie zwiększają limitu małego podatnika — ani w kwocie netto, ani w kwocie brutto.
Na gruncie VAT otrzymana zaliczka generująca powstanie obowiązku podatkowego, zgodnie ze stanowiskiem organów podatkowych, jest uwzględniana w limicie wartości sprzedaży na potrzeby ustalenia statusu małego podatnika VAT.
Usługi organizacji pokazów iluzji – zwolnienie od VAT
Jeżeli pytanie dotyczy usług organizacji pokazów iluzji świadczonych przez osobę fizyczną, świadczenie tych usług może być – zdaniem Autora – zwolnione przedmiotowo od VAT.
Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 33 lit. b ustawy o VAT zwalnia się od VAT usługi kulturalne, świadczone przez indywidualnych twórców i artystów wykonawców, w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzane w formie honorariów, w tym za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw do artystycznego wykonania utworów.
Autor uważa, że powyższe zwolnienie może obejmować usługi w zakresie wystawiania autorskich pokazów iluzji. Aktualna w tym zakresie pozostaje interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 12.8.2011 r. (IBPP2/443-546/11/UH), w której wskazano, że:
Wnioskodawca jest podmiotem (twórcą i artystą wykonawcą), o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 33b ustawy o VAT (co wskazano w opisie sprawy), więc świadczone przez niego usługi kulturalne polegające na pokazach iluzji i magii korzystają ze zwolnienia od VAT na podstawie ww. przepisu.
Odpowiednie zastosowanie ma również dotycząca usług w zakresie wystawiania autorskich pokazów cyrkowych (obejmujących ogniomistrzostwo, żonglerkę i klaunadę) interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 11.4.2025 r. (0114-KDIP4-2.4012.112.2025.2.WH), gdzie możemy przeczytać, że:
Skoro świadczone przez Pana usługi polegające na wykonywaniu spektakli – jak wynika z opisu sprawy – stanowią usługi kulturalne, które świadczy Pan, jako indywidualny twórca i artysta w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w wyniku których powstają utwory (spektakle), a usługi te są wynagradzane w formie honorarium, to ww. usługi będą korzystały ze zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 33 lit. b ustawy o VAT.
Jeżeli zatem pytanie dotyczy usług pokazów iluzji świadczonych przez osobę fizyczną, świadczenie tych usług może być – zdaniem Autora – zwolnione przedmiotowo od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 33 lit. b ustawy o VAT.
Regularne wykorzystywanie pracy zdalnej okazjonalnej
Pracownik może wnioskować o dni pracy zdalnej okazjonalnej w dowolnie wybranych przez siebie terminach.
W Kodeksie pracy ustanowiono 3 sposoby świadczenia pracy zdalnej:
- w wyjątkowych sytuacjach na polecenie pracodawcy,
- na zasadach określonych w układzie zbiorowym pracy albo w porozumieniu albo w regulaminie albo po porozumieniu z pracownikiem,
- na wniosek pracownika – praca zdalna okazjonalna.
Zgodnie z art. 6733 § 1 Kodeksu pracy, praca zdalna może być wykonywana okazjonalnie, na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, w wymiarze nieprzekraczającym 24 dni w roku kalendarzowym. Jest to jedyny przepis dotyczący składania wniosku przez pracownika o pracę zdalną oraz udzielania jej przez pracodawcę. Skoro praca „może być wykonywana na wniosek pracownika” oznacza to, że pracownik może składać wniosek dowolnie, w terminach wybranych przez siebie. Przykładowo, może wykorzystać 24 dni:
- w jednym ciągu,
- w terminach przypadkowych, zgodnie ze swoimi potrzebami lub
- regularnie, według reguły dwa dni w miesiącu. Może przy tym wnioskować, aby były to te same dni w miesiącu, np. dwa pierwsze piątki każdego miesiąca.
Do pracy zdalnej okazjonalnej stosuje się przepisy dotyczące pracy zdalnej, z wyjątkiem art. 6719–6724 oraz art. 6731 § 3 Kodeksu pracy. Oznacza to między innymi wyłączenie obowiązków pracodawcy w zakresie zapewnienia sprzętu do pracy zdalnej czy zwrotu pracownikowi kosztów wykonywania pracy zdalnej. Jednocześnie pracodawca może sam zdecydować o zapewnieniu pracownikowi sprzętu do pracy zdalnej czy zwrocie kosztów.
Stosuje się natomiast przepisy dotyczące kontroli pracy zdalnej, kontroli w zakresie bhp oraz kontroli przestrzegania wymogów w zakresie bezpieczeństwa i ochrony informacji, w tym procedur ochrony danych osobowych. Jednak kontrola ta w porównaniu do nieokazjonalnej pracy zdalnej, odbywa się na zasadach ustalonych z pracownikiem. Ustalenie to może przybrać zgodę pracownika na zasady kontroli pracy zdalnej nieokazjonalnej albo pewnych ograniczeń wobec tych zasad.
Opodatkowanie kwoty otrzymywanej przez zawodnika za udział w turnieju
Od kwoty 100 zł organizator jako płatnik podatku powinien obliczyć, pobrać i wpłacić 12% zryczałtowany podatek dochodowy.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 68 ustawy o PIT zwolniona może być wartość wygranej w konkursie z dziedziny sportu, jeżeli jej jednorazowa wartość nie przekracza 2 000 zł. Zwolnienie dotyczy jednak wygranej, a więc świadczenia uzyskanego wskutek rywalizacji i osiągnięcia określonego wyniku.
Kwota 100 zł otrzymana przez zawodnika z tytułu startu w zawodach nie wpisuje się więc w dyspozycję przywołanego przepisu i należy ją uznać za przychód z uprawiania sportu, o którym mowa w art. 13 pkt 2 ustawy o PIT.
Wobec powyższego, jeżeli zawodnik nie jest pracownikiem organizatora, a określona w umowie kwota należności wynosi 100 zł, zastosowanie znajdzie art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem od uzyskanego przychodu pobiera się 12% zryczałtowany podatek dochodowy.
Na podstawie art. 41 ust. 1 i ust. 4 ustawy o PIT organizator, działając jako płatnik, jest obowiązany obliczyć wysokość podatku oraz pobrać go z kwoty należnej zawodnikowi.
Następnie, zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o PIT, organizator powinien wpłacić pobrany podatek na rachunek właściwego urzędu skarbowego w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatek został pobrany.
Minimalne odległości pomiędzy regałami kłonicowymi przeznaczonymi do składowania stali
Szerokość odstępów pomiędzy regałami powinna być odpowiednia do stosowanych środków transportowych oraz umożliwiać bezpieczne operowanie tymi środkami i ładunkami.
Rolą użytkownika jest dostarczenie producentowi/projektantowi regałów odpowiednich informacji dotyczących swoich potrzeb (parametrów planowanych ładunków, użytkowanego sprzętu transportowego itp.). Należy podać także informacje dotyczące pomieszczeń składowania (np. dopuszczalnych obciążeń stropów, wysokości itp.).
Zgodnie z § 47 ust. 3 oraz § 69 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przejścia pomiędzy maszynami a innymi urządzeniami lub ścianami przeznaczone tylko do obsługi tych urządzeń powinny mieć szerokość co najmniej 0,75 m. Jeżeli w przejściach tych odbywa się ruch dwukierunkowy, szerokość ich powinna wynosić co najmniej 1 m.
Szerokość odstępów pomiędzy regałami powinna być odpowiednia do stosowanych środków transportowych oraz powinna umożliwiać bezpieczne operowanie tymi środkami i ładunkami.
Do 10.9.2015 r. (data wycofania normy) miała zastosowanie Polska Norma PN-M-78010:1968.
Zgodnie z nią zalecana szerokość dróg transportowych dla pieszych w budynkach przemysłowych (na odcinkach prostych i na zakrętach) powinna wynosić:
1) dla ruchu jednokierunkowego b = a + 30 cm,
2) dla ruchu dwukierunkowego b = 2a + 60 cm.
Przy czym:
a – szerokość ładunku, który niesie pieszy, podana w centymetrach,
b – szerokość drogi transportowej, która podana w centymetrach, powinna być równa lub większa od 120 cm.
Przy wykorzystaniu środków transportu wartości te powinny wynosić:
1) dla ruchu jednokierunkowego (dotyczy bezsilnikowego środka transportu i ruchu pieszego) b = a + 90 cm,
2) dla ruchu jednokierunkowego (dotyczy silnikowego środka transportu i ruchu pieszego) b = a + 100 cm.
Przy czym:
a – szerokość środka transportowego, a w przypadku kiedy ładunek jest szerszy od środka transportowego – szerokość ładunku,
b – szerokość drogi transportowej w centymetrach, szerokość ta powinna być równa lub większa od 120 cm.
W związku z tym, że przywołana Polska Norma została wycofana, możemy stosować ją tylko pomocniczo.
Właściwym będzie tutaj zastosowanie aktualnej Polskiej Normy PN-EN 15629:2010, gdzie zapisano, że podmiot specyfikujący powinien określić minimalną szerokość drogi transportowej na podstawie informacji przekazanych przez dostawcę mechanicznych urządzeń do składowania wraz z informacjami o składowanych jednostkach ładunkowych. W określeniu efektywnej szerokości drogi transportowej regału wspornikowego należy uwzględnić ugięcie regału w kierunku poprzecznym.
Podmiotem specyfikującym jest osoba lub przedsiębiorstwo, które przekazuje dostawcy specyfikację opartą na wymaganiach użytkownika. Może nim być konsultant, inny specjalista, użytkownik lub dostawca działający jako podmiot specyfikujący.
Dane, które należy umieścić w specyfikacji, powinny obejmować:
1) największą planowaną masę ładunku jednostkowego, który może być składowany na regałach,
2) największe równomiernie rozłożone obciążenie gniazda,
3) największe obciążenie na metr bieżący rzędu regałów lub największa masa i wymiary w kierunku wzdłużnym obciążeń równomiernie rozłożonych, np. szyn nośnych regałów wspornikowych wjezdnych lub regałów dynamicznego składowania,
4) największe obciążenia wsporników regałów wspornikowych w środku ciężkości ładunku,
5) obciążenia posadzek oddziałujące na urządzenia do składowania,
6) elastyczność ładunku.
Jeżeli projektowe obciążenia nie są równomierne lub są różne od powyżej przedstawionych założeń, wówczas należy określić także szczególne założenia odnośnie do takich obciążeń.
Szczególne założenia w specyfikacji odnośnie do załadunku mechanicznego powinny obejmować:
1) dodatkowe, powstałe w trakcie obsługi siły oddziałujące na regał,
2) rodzaj stosowanych wózków podnośnikowych (bądź innych urządzeń wykorzystywanych do załadunku),
3) rodzaj urządzeń odkładczo-odbiorczych z opisem powstających na skutek stosowania tego typu urządzeń obciążeń na urządzenia do składowania, jeżeli są oparte na konstrukcji urządzeń do składowania.
Podczas określania minimalnych wymagań dotyczących szerokości dróg transportowych i przejazdów trzeba uwzględnić zasady efektywnej ochrony słupów. Należy chronić co najmniej:
1) słupy na odsłoniętych krańcach korytarzy i przejazdów stosowanych do ruchu wózków,
2) słupy regałów wspornikowych wjezdnych obok głównych przejazdów (nie korytarzy wjezdnych lub przejezdnych).
W celu opracowania bezpiecznego projektu urządzenia do składowania dla określonych obciążeń użytkownik powinien przekazać dostawcy co najmniej:
1) szczegóły związane z miejscem montażu i samym budynkiem, w którym ma zostać zamontowana konstrukcja, w tym:
2) panujące warunki otoczenia,
3) ekspozycja na wiatr i śnieg oraz
4) warunki sejsmiczne (jest to istotne w przypadku np. terenów pokopalnianych),
5) właściwości podłoża pod urządzenia do składowania, np. parametry posadzki,
6) szczegóły dotyczące składowanych towarów, uwzględniając specyfikacje akcesoriów służących do przenoszenia ładunków, takich jak: palety, skrzynki, pojemniki itp.,
7) specyfikację dotyczącą obciążeń dopuszczalnych dla urządzeń do składowania,
8) wielkość przepływu towarów i oczekiwaną konfigurację urządzeń – podmiot specyfikujący powinien rozważyć wszystkie czynniki związane z obsługą w ocenie zagrożeń w obsłudze,
9) specyfikację urządzeń obsługowych, których zastosowanie jest planowane, takich jak rodzaj wózka itp., w odniesieniu do urządzeń wykorzystywanych do składowania (proszę spojrzeć na wymagania dotyczące promienia skrętu wózka i efektywnej szerokości drogi transportowej).
Użytkownik powinien także:
1) określić, czy będzie sam prowadził montaż konstrukcji urządzeń do składowania,
2) przekazać wszystkie posiadane informacje na temat przyszłych zmian wymagań dotyczących składowania.
Wszystkie podane powyżej informacje mają na celu prawidłowe ustalenie i zapewnienie wystarczających odstępów manipulacyjnych w celu bezpiecznego odkładania i pobierania towarów.
Dostawca, po otrzymaniu potrzebnych informacji zawartych w specyfikacji, powinien zaprojektować urządzenie do składowania zgodnie z odnośnymi Normami Europejskimi lub, jeżeli nie są dostępne, z wytycznymi branżowymi.
Projektant może założyć, że luzy manipulacyjne określone w odniesieniu do urządzeń obsługowych, których zastosowanie jest przewidziane, wraz z ich specyfikacją działania, są takie, że w projekcie konstrukcji można pominąć siły wyjątkowe wynikające z przypadkowych zderzeń.
Dostawca danego systemu regałów, w oparciu o dane zawarte w specyfikacji opartej na potrzebach użytkownika oraz warunkach panujących w miejscu składowania, powinien określić między innymi odpowiednie odstępy pomiędzy regałami.
Na wielkość tych odstępów ma istotny wpływ także rodzaj urządzeń, jakie będziemy stosować do załadunku/pobierania materiału na/z regał(u), a w szczególności to, co producent danej maszyny zapisał w jej instrukcji obsługi w zakresie luzów manipulacyjnych.
Należy także przy określaniu właściwej szerokości drogi transportowej uwzględnić fakt, że oprócz środka transportu będą tam także przebywać pracownicy prowadzący ładunek, i tutaj może mieć zastosowanie (pomocniczo) Polska Norma PN-M-78010:1968.
Zaliczenie kwoty z ugody oraz kosztów zastępstwa procesowego do KUP
W opisanej sytuacji firma będzie mogła zaliczyć kwotę ustaloną w ramach ugody oraz koszty zastępstwa procesowego do kosztów uzyskania przychodów.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT kosztem uzyskania przychodów jest wydatek poniesiony w celu osiągnięcia przychodów albo zachowania lub zabezpieczenia ich źródła, z wyjątkiem wydatków wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.
Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.
Powyższy przepis nie wymienia kary za samo nieterminowe zakończenie robót wśród wydatków wyłączonych z kosztów uzyskania przychodów. Oznacza to, że rozpoznanie omawianej kwoty jako kosztu podatkowego będzie prawnie dopuszczalne. Stanowisko takie w zbliżonej sprawie potwierdza również interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 5.5.2026 r. (0111-KDIB1-1.4010.240.2024.9.MF). Po uwzględnieniu wyroku WSA w Krakowie z 17.10.2024 r. (I SA/Kr 702/24, Legalis) oraz wyroku NSA z 11.12.2025 r. (II FSK 437/25, Legalis) organ zaakceptował zaliczenie do KUP kary za przekroczenie terminu wykonania robót budowlanych, rozliczonej w ugodzie mediacyjnej.
W odniesieniu natomiast do kosztów zastępstwa procesowego należy wskazać, że powinny być one oceniane odrębnie od należności głównej. Koszty te nie zostały wymienione w katalogu zawartym w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT, co oznacza, że również mogą zostać uznane przez firmę za koszt podatkowy. Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 4.12.2023 r. (0111-KDIB1-1.4010.471.2023.4.SH) potwierdził, że poniesione przez spółkę koszty postępowania, w tym zasądzone przez sąd koszty zastępstwa procesowego, mogą stanowić KUP.
Dobrowolna korekta deklaracji przed wszczęciem kontroli a sankcja 100% VAT
Istota problemu interpretacyjnego
Dodatkowe zobowiązanie podatkowe przewidziane w art. 112c VATU pełni funkcję sankcyjną. Służy ona przeciwdziałaniu nieprawidłowościom w rozliczaniu podatku naliczonego, w szczególności związanym z wykorzystywaniem nierzetelnych faktur. Przy stosowaniu tej sankcji istotne jest nie tylko ustalenie, czy podatnik odliczył VAT z nierzetelnych faktur i świadomie uczestniczył w oszustwie podatkowym. Konieczne jest również zbadanie, czy w danej sytuacji występuje jeden z przypadków, w których ustawa pozwala na ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości 100%. Problem ten nabiera szczególnego znaczenia, gdy podatnik, jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowej lub celno-skarbowej, samodzielnie identyfikuje nieprawidłowości, składa skuteczną korektę deklaracji oraz reguluje zaległość podatkową wraz z odsetkami. W takiej sytuacji zasadnicza wątpliwość dotyczy tego, czy późniejsze ustalenia organu odnoszące się do pierwotnego rozliczenia mogą stanowić wystarczającą podstawę do zastosowania sankcji 100%, mimo że nieprawidłowość została wcześniej ujawniona i usunięta przez samego podatnika.
Zamknięty katalog przypadków zastosowania art. 112c VATU
Przepis art. 112c VATU nie stanowi samodzielnej podstawy do nałożenia sankcji 100% w każdym przypadku odliczenia podatku z nierzetelnej faktury. Już z jego początku wynika, że ustawodawca ograniczył możliwość zastosowania tej sankcji do trzech przypadków wskazanych w art. 112b ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 2a VATU.
Pierwszy z nich dotyczy sytuacji, w której organ podatkowy, w wyniku przeprowadzonych czynności weryfikacyjnych, stwierdza nieprawidłowości w rozliczeniu podatnika i określa prawidłową wysokość zobowiązania podatkowego lub odpowiednich kwot zwrotu bądź nadwyżki podatku. Stwierdzenie nieprawidłowości oznacza zatem ustalenie przez organ, że kwoty wykazane w deklaracji podatnika nie odpowiadają kwotom wynikającym z prawidłowego rozliczenia. Dwa pozostałe przypadki odnoszą się natomiast do korekt dokonywanych w związku z kontrolą podatkową lub celno-skarbową. Ustawodawca wyraźnie rozróżnił więc przypadek stwierdzenia nieprawidłowości przez organ od sytuacji, w których podatnik koryguje swoje rozliczenie w określonym trybie kontrolnym.
Mając na uwadze powyższe należy wyprowadzić zasadniczy wniosek, że odesłanie zawarte w art. 112c VATU ma istotne znaczenie. Przepis ten nie odwołuje się bowiem ogólnie do wszystkich nieprawidłowości w rozliczeniach VAT, lecz wymienia konkretne przypadki, w których możliwe jest zastosowanie sankcji. Jednocześnie co istotne nie wskazuje wprost sytuacji, w której podatnik samodzielnie koryguje deklarację i płaci zaległy podatek wraz z odsetkami jeszcze przed wszczęciem kontroli.
Nie oznacza to automatycznie, że samo pominięcie korekty przedkontrolnej przesądza o wyłączeniu sankcji. Konieczne jest jeszcze ustalenie, czy taka sytuacja może zostać objęta art. 112b ust. 1 pkt 1 VATU, do którego odsyła art. 112c VATU. Właśnie na tym tle powstaje zasadniczy problem interpretacyjny, a mianowicie czy organ może stwierdzić nieprawidłowość uzasadniającą zastosowanie sankcji 100%, jeżeli podatnik wcześniej sam ją ujawnił i usunął z rozliczenia.
Dobrowolna korekta deklaracji a przesłanka stwierdzenia nieprawidłowości przez organ
Należy zauważyć, że istotne znaczenie dla stosowania art. 112c VATU ma moment, w którym podatnik dokonuje korekty deklaracji. Inaczej należy bowiem oceniać sytuację podatnika, który koryguje rozliczenie dopiero po rozpoczęciu kontroli, a inaczej tego, który samodzielnie ujawnia i usuwa nieprawidłowości, zanim organ podejmie czynności kontrolne.
Zgodnie z art. 81 Ordynacji podatkowej podatnik ma prawo skorygować uprzednio złożoną deklarację, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Korekta deklaracji w podatkach powstających z mocy prawa prowadzi, co do zasady, do zmiany wysokości kwoty powstałego już zobowiązania podatkowego. Korygując deklarację w tych podatkach, podatnik ma prawo do zmniejszenia lub zwiększenia już powstałego zobowiązania ze skutkiem wstecznym. Korektę deklaracji można określić jako dokument wtórny w stosunku do deklaracji, którą ona koryguje, w żadnym zaś razie korekta nie może być traktowana jako dokument zupełnie odrębny od deklaracji oraz jako dokument mający samoistny, czyli niezależny od deklaracji byt prawny. Korekta deklaracji zastępuje deklarację ją poprzedzającą, czyli w momencie złożenia korekty deklaracji traci byt prawny deklaracja pierwotna – poprzedzająca korektę (zob. wyr. NSA z 17.9.2010 r., I FSK 237/10, Legalis). Jak potwierdza zatem orzecznictwo, skuteczna korekta zmienia treść rozliczenia podatnika za dany okres i zastępuje wcześniejszą deklarację. Jeżeli więc podatnik przed wszczęciem kontroli składa skuteczną korektę, w której wykazuje prawidłowe kwoty podatku, to właśnie skorygowana deklaracja stanowi podstawę jego aktualnego rozliczenia.
W związku z powyższym powstaje wątpliwość, czy organ podatkowy może stwierdzić nieprawidłowość uzasadniającą zastosowanie sankcji 100%, jeżeli podatnik samodzielnie ją ujawnił i usunął jeszcze przed wszczęciem kontroli. W chwili rozpoczęcia kontroli rozliczenie podatnika wynika już bowiem ze skutecznie złożonej korekty deklaracji, a nie z deklaracji pierwotnej. Jeżeli korekta obejmuje wszystkie nieprawidłowości, trudno przyjąć, że organ stwierdza rozbieżność między kwotami wykazanymi przez podatnika, a kwotami wynikającymi z prawidłowego rozliczenia.
W konsekwencji uzasadnione jest stanowisko, że jeżeli podatnik przed wszczęciem kontroli skutecznie skorygował deklarację, usunął nieprawidłowości oraz zapłacił należny podatek wraz z odsetkami, późniejsze działania organu nie powinny prowadzić do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego na podstawie art. 112c VATU wyłącznie z powodu błędów występujących w pierwotnym rozliczeniu.
Znaczenie odesłania do art. 112b VATU
Za wyłączeniem sankcji 100% w przypadku dobrowolnej korekty przedkontrolnej przemawia również sposób, w jaki ustawodawca skonstruował art. 112c VATU. Przepis ten odsyła nie tylko do art. 112b ust. 1 pkt 1 VATU, dotyczącego stwierdzenia nieprawidłowości przez organ, lecz także do art. 112b ust. 2 pkt 1 oraz ust. 2a VATU, które regulują odrębne przypadki korekt dokonywanych w związku z kontrolą.
Przy wykładni art. 112c VATU nie można pomijać jego sankcyjnego charakteru. Przepisy przewidujące tak dotkliwe konsekwencje finansowe powinny być interpretowane ściśle, bez rozszerzania ich zakresu na przypadki, których ustawodawca nie przewidział. Samo w sobie stanowiłoby to działania sprzeczne ze wskazaniem art. 217 Konstytucji RP. Sam cel regulacji, jakim jest przeciwdziałanie oszustwom podatkowym, nie może uzasadniać stosowania sankcji poza granicami wynikającymi z ustawy (zob. wyr. NSA z 17.9.2010 r., I FSK 237/10, Legalis). Skoro zatem art. 112c VATU odsyła do konkretnie wskazanych przypadków z art. 112b VATU, możliwość ustalenia sankcji 100% powinna być oceniana w granicach tych odesłań.
Istotne znaczenie ma również fakt, że ustawodawca zdecydował się wymienić w art. 112c VATU aż trzy odrębne przypadki. Gdyby bowiem przyjąć, że art. 112b ust. 1 pkt 1 VATU obejmuje każdą nieprawidłowość wykazaną kiedykolwiek w deklaracji podatnika, niezależnie od jej późniejszego skorygowania, powstaje pytanie o sens dodatkowego wskazania przypadków określonych w art. 112b ust. 2 pkt 1 i ust. 2a VATU. Skoro samo historyczne wykazanie błędnej kwoty wystarczałoby do zastosowania sankcji, odrębne wymienienie sytuacji związanych z korektą deklaracji mogłoby okazać się zbędne.
W rezultacie bardziej przekonująca wydaje się wykładnia uwzględniająca zarówno sankcyjny charakter art. 112c VATU, jak i znaczenie każdego z zawartych w nim odesłań.
Wykładnia systemowa i celowościowa sankcji w przypadku korekty przedkontrolnej
Istotnych argumentów przemawiających za wyłączeniem sankcji 100% w przypadku dobrowolnej korekty przedkontrolnej dostarcza uzasadnienie projektu ustawy wprowadzającej art. 112c VATU. Pozwala ono lepiej zrozumieć, dlaczego ustawodawca odrębnie potraktował podatników, którzy samodzielnie poprawiają swoje rozliczenia, oraz tych, którzy dokonują korekty dopiero po wszczęciu kontroli.
Projektodawca wskazał, że sankcje mają „przede wszystkim znaczenie prewencyjne”, a ich zadaniem jest zachęcanie do rzetelnego sporządzania deklaracji. Wyjaśniając sankcję 100%, zaakcentował zarazem brak podstaw do „premiowania” podatników, którzy poprawiają rozliczenia dopiero po wszczęciu kontroli (zob. uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw, Sejm VIII kadencji, druk nr 965, https://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/druk.xsp?nr=965, dostęp: 19.10.2026 r.). To właśnie późna reakcja podatnika została wskazana jako argument za utrzymaniem podwyższonej sankcji.
Podobny sposób rozumowania widoczny jest w orzecznictwie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, rozpoznając sprawę korekt złożonych po kontroli, odwołał się do uzasadnienia projektu i wskazał, że sankcja z art. 112c VATU może znaleźć zastosowanie również wtedy, gdy podatnik skorygował deklaracje zgodnie z ustaleniami kontroli i zapłacił podatek. Sąd podkreślił, że przepis obejmuje także przypadek z art. 112b ust. 2 pkt 1 VATU (zob. wyr. WSA w Bydgoszczy z 15.5.2019 r., I SA/Bd 165/19, Legalis).
Także w sprawie rozpoznanej przez WSA w Warszawie problem dotyczył korekt dokonanych w następstwie kontroli. W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że korekta uwzględniająca ustalenia kontroli może sprawić, iż wydanie decyzji określającej podatek staje się zbędne, ale nie oznacza to samo przez się braku możliwości wszczęcia odrębnego postępowania dotyczącego dodatkowego zobowiązania podatkowego. Wniosek ten odnosił się do ustaleń dokonanych już przez organ, a nie do dobrowolnego usunięcia błędu przed kontrolą (zob. wyr. WSA w Warszawie z 9.12.2020 r., VIII SA/Wa 663/20, Legalis). Rozróżnienie to jest kluczowe dla rozważanego problemu. Jeżeli bowiem uzasadnieniem sankcji wobec podatnika składającego korektę po kontroli jest brak podstaw do nagradzania reakcji wywołanej działaniem organu, nie można bez dodatkowego uzasadnienia przenosić tej oceny na podatnika, który sam wcześniej ujawnił nieprawidłowości. Przemawia to za odmiennym traktowaniem obu sytuacji.
Trzeba przy tym uwzględnić kontrargument: art. 112c VATU jest przepisem szczególnym wobec art. 112b VATU, a wyłączenie z art. 112b ust. 3 pkt 1 VATU nie zostało w nim wyraźnie powtórzone. Z tego względu nie można poprzestać na twierdzeniu, że korekta przedkontrolna automatycznie wyłącza sankcję 100%. Należy przede wszystkim ustalić, czy po skutecznej korekcie nadal występuje któryś z przypadków, do których art. 112c VATU odsyła. Wykładnia systemowa i celowościowa wzmacnia w tym zakresie argumenty przeciwko rozszerzaniu sankcji na sytuację, w której podatnik przed kontrolą poprawił rozliczenie i zapłacił podatek wraz z odsetkami.
Podsumowanie
Przeprowadzona analiza przemawia za stanowiskiem, że dobrowolna korekta deklaracji dokonana przed wszczęciem kontroli podatkowej lub celno-skarbowej, połączona z zapłatą należnego podatku i odsetek, powinna wyłączać możliwość zastosowania sankcji 100% VAT. Za taką wykładnią przemawiają przede wszystkim: zamknięty katalog przypadków wskazanych w art. 112c VATU, skutki prawne skutecznej korekty deklaracji, zakaz rozszerzającej wykładni przepisów sankcyjnych oraz cel ustawodawcy.
Choć zagadnienie to nie zostało jednoznacznie rozstrzygnięte w orzecznictwie, w ocenie Autorki samo występowanie nieprawidłowości w pierwotnej deklaracji nie powinno wystarczać do ustalenia sankcji 100%, jeżeli podatnik skutecznie usunął je jeszcze przed wszczęciem kontroli.
