Faktura korygująca otrzymana po złożeniu JPK_V7, w którym uwzględniony został korygowany dokument

Korekty, które zostały opisane w pytaniu czytelnika, tj. takie, które nie mają wpływu na podstawę opodatkowania VAT, nie zostały w bezpośredni sposób unormowane w przepisach prawa podatkowego (inaczej niż przy korekcie in minus oraz in plus). Nie oznacza to jednak, że podatnik ma swobodę w zakresie uwzględniania korekty w JPK V7.

Pozostaje tutaj odwołanie się do wyjaśniń, które wskazane zostały w wydanej przez resort finansów „Broszurze informacyjnej dot. struktury JPK VAT”, w której określono m.in., że: „Korekty błędnego wpisu niewpływającego na wysokość podatku należnego lub naliczonego dokonuje się – co do zasady – poprzez jego wystornowanie, tj. wpisanie ze znakiem przeciwnym całego wpisu oraz ponowne dodanie prawidłowego wpisu z podaniem pierwotnego numeru dokumentu (np. DowodSprzedazy, NrKontrahenta lub NazwaKontrahenta). Natomiast w przypadku, gdy podatnik jeszcze nie przesłał pliku za dany okres rozliczeniowy, dopuszczalne jest ujęcie tylko jednego zapisu z poprawnymi danymi”.

Z powyższego wynika, że jeżeli faktura korygująca zostanie otrzymana po złożeniu JPK V7, w którym uwzględniony został korygowany dokument, to – zdaniem Autora – należy uwzględnić taką korektę w JPK V7 za okres, w którym wykazany był pierwotny, korygowany dokument.

Zasady zapoznawania pracownika z oceną ryzyka zawodowego

Przepisem art. 226 pkt 2 ustawy Kodeks pracy (dalej: KP) wskazano, że pracodawca informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które jest związane z wykonywaną przez nich pracą, oraz o zasadach ochrony przed rozpoznanymi zagrożeniami. Takie poinformowanie o potencjalnych zagrożeniach należy zatem do obowiązku pracodawcy.

Ponadto w art. 104¹ § 1 KP zapisano, że w regulaminie pracy powinien zostać ustalony (zapisany) sposób informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą (czynnościami).

Ponieważ, zgodnie z § 2 pkt. 2 lit. f tiret trzeci rozporządzenia MRPiPS z 10.12.2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 535 ze zm.), w części B akt osobowych pracownika należy przechowywać dokument potwierdzający poinformowanie pracownika o ryzyku zawodowym, zatem sposób informowania pracowników o ryzyku zawodowym powinien uwzględnić jednak sporządzenie dokumentu z takiego poinformowania. Umieszczenie na tablicy ogłoszeń informacji o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą nie spełni więc w żaden sposób wymogu udokumentowania spełnienia obowiązku o poinformowaniu danego pracownika o ryzyku zawodowym związanym z jego pracą.

Kwestia sposobu informowania o ryzyku zawodowym oraz zasad dokumentowania tego faktu powinna więc zostać uregulowana w regulaminie pracy. Za wprowadzeniem w regulaminie sposobu wywiązania się z obowiązku potwierdzenia przez pracownika (jego podpisem) faktu poinformowania go o ryzyku zawodowym może przemawiać regulacja art. 237⁴ § 3 KP, w której zobowiązuje się pracownika do potwierdzenia na piśmie zapoznania się z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. Ocena ryzyka zawodowego wynika przecież z przepisów bhp (jest wszak częścią tych przepisów), tak więc można niejako rozciągnąć ten przepis również na potwierdzenie przez pracownika na piśmie, że został poinformowany o ryzyku zawodowym związanym z jego pracą, aby stało się zadość przepisom rozporządzenia w sprawie dokumentacji pracowniczej.

Sprzedaż ​nieruchomości otrzymanej w drodze ​darowizny a PIT

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a w zw. z art. 10 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: PDOFizU) źródłem przychodów jest odpłatne zbycie nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, jeżeli zbycie nabytych w drodze spadku nieruchomości lub praw majątkowych nastąpi przed upływem pięciu lat, liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie tej nieruchomości lub nabycie prawa majątkowego przez spadkodawcę.

W związku z faktem, że ojciec nabył mieszkanie 20 lat temu, pięcioletni termin posiadania nieruchomości dawno już upłynął, co sprawia, że sprzedaż udziału w lokalu mieszkalnym jest neutralna podatkowo dla syna.

Z kolei matka nabyła swój udział w drodze darowizny od podatnika dwa i pół roku temu. Wówczas nastąpiło nabycie tej części nieruchomości przez spadkodawcę, tj. w tym przypadku matkę. Od końca roku, w którym matka otrzymała darowiznę (nabyła udział), nie minęło jeszcze pięć lat, a więc podatnik – jako jej spadkobierca – sprzedając ten udział teraz, dokonuje sprzedaży przed upływem pięcioletniego terminu ustawowego. Zobowiązany jest on do rozliczenia PIT w wysokości 19% od uzyskanego dochodu (art. 30e PDOFizU).

Okoliczność, że syn był wcześniej właścicielem części nieruchomości i przekazał ją matce, nie pozwala na doliczenie poprzedniego okresu posiadania udziału w nieruchomości przez podatnika, do aktualnego okresu posiadania tego udziału. Darowizna na rzecz matki była nowym nabyciem w jej majątku, a obecne nabycie udziału w spadku przez syna obliguje go do liczenia pięcioletniego terminu posiadania udziału właśnie od momentu, gdy matka stała się jego właścicielką.

Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej a możliwość zawarcia umowy o dzieło

Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej to przerwa w jej prowadzeniu – w okresie zawieszenia osoba jest uznawana za osobę, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Tym samym może ona zawierać umowy cywilnoprawne, w tym umowy o dzieło (z prawami autorskimi lub bez).

Pewne wątpliwości mogą się pojawić, gdy przedmiot umów o dzieło jest taki sam, jak przedmiot zawieszonej działalności gospodarczej – istnieje ryzyko uznania, że jest to wykonywanie działalności gospodarczej podczas zawieszenia. Ewentualne i mało prawdopodobne zarzuty można odeprzeć opierając się na tym, że polskie prawo nie zawiera zapisu zabraniającego wykonywania umów o dzieło równolegle do działalności gospodarczej, w tym samym przedmiocie. Po drugie – w okresie zawieszenia nie ma potencjalnego konfliktu, gdyż działalność nie jest wykonywana. Dlatego też ryzyko jest marginalne, a tym samym należy dopuścić możliwość takiego postępowania.

Sposób prawidłowego wypełnienia faktury ustrukturyzowanej

Zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 23 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: VATU) w przypadku faktur wystawianych przez drugiego w kolejności podatnika, o którym mowa w art. 135 ust. 1 pkt 4 lit. b i c VATU, w wewnątrzwspólnotowej transakcji trójstronnej zwanej WTT (procedurze uproszczonej), faktura powinna zawierać dane określone w art. 136 VATU.

Jak natomiast wynika z art. 136 ust. 1 VATU w przypadku, gdy w procedurze uproszczonej drugim w kolejności podatnikiem, o którym mowa w art. 135 ust. 1 pkt 4 lit. b i c VATU, jest podatnik wymieniony w art. 15 VATU, uznaje się, że wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów zostało u niego opodatkowane, jeżeli wystawił on ostatniemu w kolejności podatnikowi VAT fakturę zawierającą, oprócz danych wymienionych w art. 106e VATU, następujące informacje:

„1) adnotację „VAT: Faktura WE uproszczona na mocy art. 135–138 ustawy o ptu” lub „VAT: Faktura WE uproszczona na mocy artykułu 141 dyrektywy 2006/112/WE”;

2) stwierdzenie, że podatek z tytułu dokonanej dostawy zostanie rozliczony przez ostatniego w kolejności podatnika podatku od wartości dodanej;

3) numer, o którym mowa w art. 97 ust. 10, który jest stosowany przez niego wobec pierwszego i ostatniego w kolejności podatnika podatku od wartości dodanej;

4) numer identyfikacyjny stosowany na potrzeby podatku od wartości dodanej ostatniego w kolejności podatnika”.

Należy natomiast dodatkowo zaznaczyć, że zgodnie z zawartą w art. 135 ust. 1 pkt 4 VATU definicją procedury uproszczonej stosowanej w ramach WTT, pod pojęciem tej procedury rozumie się procedurę rozliczania VAT w WTT, polegającą na tym, że ostatni w kolejności podatnik VAT rozlicza VAT z tytułu dokonania na jego rzecz dostawy towarów przez drugiego w kolejności podatnika VAT, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:

1) dostawa na rzecz ostatniego w kolejności podatnika VAT była bezpośrednio poprzedzona wewnątrzwspólnotowym nabyciem towarów u drugiego w kolejności podatnika VAT,

2) drugi w kolejności podatnik VAT, dokonujący dostawy na rzecz ostatniego w kolejności podatnika VAT, nie posiada siedziby działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego, w którym kończy się transport lub wysyłka,

3) drugi w kolejności podatnik VAT stosuje wobec pierwszego i ostatniego w kolejności podatnika VAT ten sam numer identyfikacyjny na potrzeby VAT, który został mu przyznany przez państwo członkowskie inne niż to, w którym zaczyna się lub kończy transport lub wysyłka,

4) ostatni w kolejności podatnik VAT stosuje numer identyfikacyjny na potrzeby VAT państwa członkowskiego, w którym kończy się transport lub wysyłka,

5) ostatni w kolejności podatnik VAT został wskazany przez drugiego w kolejności podatnika VAT jako obowiązany do rozliczenia VAT od dostawy towarów realizowanej w ramach procedury uproszczonej.

Należy zatem zauważyć, że pomimo faktu, że przy WTT towar w ogóle nie trafia na terytorium kraju drugiego w kolejności podatnika VAT, transakcje wewnątrzwspólnotowe są rozliczane zarówno pomiędzy pierwszym i drugim oraz drugim i trzecim krajem. Drugi w kolejności podatnik VAT rozlicza w takim przypadku wewnątrzwspólnotowe nabycie (WNT) oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów (WDT). Dla analizowanego zagadnienia istotne jest rozliczenie WDT.

Dla WDT, przy spełnieniu określonych warunków, przewidziano stawkę VAT w wysokości 0% (wniosek z art. 42 ust. 1 VATU). Dlatego w pozycji P 12 faktury ustrukturyzowanej, zgodnie z objaśnieniami do tej pozycji faktury, należy wskazać stawkę „0 WDT”. Kwotę netto natomiast należy wpisać w pozycji P 13 6 2 faktury przewidzianej dla sumy wartości sprzedaży objętej stawką 0% VAT w przypadku WDT.

Działalność nierejestrowana na rzecz osób fizycznych a obowiązek składek ZUS

Umowa o świadczenie usług zawarta pomiędzy osobą prowadzącą działalność nierejestrowaną a osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej nie rodzi obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne. W takiej sytuacji nie powstaje obowiązek zgłoszenia do ZUS ani opłacania składek.

Inaczej jest w przypadku świadczenia usług na rzecz podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Wówczas osoba wykonująca usługę powinna zostać zgłoszona do ubezpieczeń jako zleceniobiorca, a podmiot korzystający z jej usług – jako płatnik składek – ma obowiązek zgłoszenia tej osoby do ZUS oraz opłacania za nią składek.

Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń nie powstanie, jeżeli osoba wykonująca usługi jest jednocześnie zatrudniona u innego pracodawcy na podstawie umowy o pracę i osiąga wynagrodzenie co najmniej na poziomie minimalnego wynagrodzenia.

Co do zasady, podmiot nabywający usługę od osoby prowadzącej działalność nierejestrowaną jest płatnikiem składek (jeżeli występuje obowiązek ich naliczenia), natomiast nie ma obowiązków podatkowych w tym zakresie. Podatnikiem podatku dochodowego pozostaje osoba prowadząca działalność nierejestrowaną.

Aby prowadzić działalność nierejestrowaną, należy spełnić określone warunki:

1) przychód nie może przekroczyć w danym okresie limitu 225% minimalnego wynagrodzenia,

2) w okresie ostatnich 60 miesięcy nie była prowadzona działalność gospodarcza.

Skutki w VAT w przypadku dostawy nieruchomości wraz z wyposażeniem

Analiza stanu faktycznego przedstawionego w pytaniu prowadzi do wniosku, że podatnik przy sprzedaży lokalu mieszkalnego będzie korzystał ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: VATU).

Dokonując oceny skutków podatkowych dostawy elementów wyposażenia, należy odnieść się do przepisów Kodeksu cywilnego. Stosownie do art. 47 § 2 Kodeksu cywilnego częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo przedmiotu odłączonego. Elementy trwale związane z budynkiem, takie jak zabudowa kuchenna, szafy wbudowane, prysznic czy wanna, stanowią nierozerwalną część obiektu i nie mogą być odrębnym przedmiotem obrotu. W konsekwencji podlegają one sprzedaży ze stawką właściwą dla zbycia lokalu, czyli w omawianym przypadku korzystają ze zwolnienia z podatku (por. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 6.12.2021 r., 0114-KDIP1-3.4012.543.2021.4.KF).

Z kolei elementy wyposażenia lokalu stanowiące rzeczy ruchome, będące zgodnie z art. 51 § 1 Kodeksu cywilnego przynależnościami, posiadają samodzielny byt prawny. Towary te podlegają oddzielnej sprzedaży oraz opodatkowaniu stawką dla nich właściwą (por. wyr. NSA z 1.12.2010 r., I FSK 2067/09, Legalis). Pogląd ten potwierdza interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 16.12.2021 r. (0111-KDIB3-1.4012.814.2021.1.MSO), w której stwierdzono, że dostawa mebli, sprzętu AGD i drobnego wyposażenia nie ma charakteru świadczenia kompleksowego z dostawą lokalu i podlega odrębnemu opodatkowaniu.

Należy również pamiętać o regulacjach dotyczących korekty odliczonego podatku naliczonego, zawartych w art. 91 ust. 7 VATU. Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego uwarunkowane jest wykorzystywaniem towarów do czynności opodatkowanych w oparciu o art. 86 ust. 1 VATU. W razie zmiany przeznaczenia towaru z czynności opodatkowanej na zwolnioną, podatnik jest zobligowany do sporządzenia korekty wcześniej odliczonego podatku naliczonego na zasadach wskazanych w art. 91 ust. 7a–7d VATU. (por. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 8.7.2022 r., 0112-KDIL1-1.4012.212.2022.2.HW).

Elementy wyposażenia lokalu, trwale z nim związane jako części składowe budynku, powiększają jego wartość początkową jako ulepszenie. Oznacza to, że przy sprzedaży zwolnionej trzeba dokonać jednorazowej korekty wydatków na trwałą zabudowę mieszkania, obejmującą nieskonsumowany VAT z 10-letniego okresu korekty, jeżeli wydatki na te elementy przekroczyły 15 000 zł, zgodnie z dyspozycją art. 91 ust. 7a w zw. z art. 91 ust. 2 VATU. Dla nakładów na ulepszenia nieruchomości, których wartość początkowa nie przekracza 15 000 zł, okres korekty wynosi zaledwie 12 miesięcy, licząc od końca okresu rozliczeniowego, w którym wydano ulepszenia do użytkowania (art. 91 ust. 7b VATU). Trzeba bowiem pamiętać, że w VATU, ulepszenia nieruchomości uznawane są za odrębne od nieruchomości środki trwałe podatnika.

Oczywiście, korekcie podatku związanej ze zmianą przeznaczenia będzie podlegał również VAT od nabycia samego lokalu mieszkalnego. Z treści pytania wynika, że obiekt może znajdować się jeszcze w 10-letnim okresie korekty.

Odrębna sprzedaż wyposażenia stanowiącego rzeczy ruchome podlega natomiast opodatkowaniu stawką właściwą. W tym przypadku nie dochodzi do obowiązku korekty uprzednio odliczonego podatku.

Ocena wyników pracy oraz przyznanie premii przez algorytm AI

Z perspektywy RODO przyznanie lub odmowa premii na podstawie algorytmu będzie kwalifikowana jako zautomatyzowane podejmowanie decyzji wywołujące wobec pracownika istotne skutki prawne lub w podobny sposób znacząco na niego wpływające (art. 22 RODO). Taki model jest dopuszczalny tylko w bardzo wąskich sytuacjach i wymaga zapewnienia m.in. prawa pracownika do interwencji człowieka, wyrażenia własnego stanowiska i zakwestionowania decyzji. W praktyce oznacza to, że system AI może pełnić funkcję narzędzia pomocniczego, ale ostateczna decyzja o premii powinna należeć do człowieka, który rozumie kontekst i potrafi skorygować wynik algorytmu.

Na gruncie Kodeksu pracy pracodawca musi zachować równe traktowanie w zatrudnieniu oraz przeciwdziałać dyskryminacji w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy. Kryteria premiowania muszą być obiektywne, przejrzyste i zakomunikowane pracownikom, a zastosowanie AI nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za ich przestrzeganie. Jeżeli algorytm w praktyce premiuje jedne grupy (np. osoby pracujące bez przerw, pełnoetatowe, bez obowiązków opiekuńczych), a inne systemowo pomija, to odpowiedzialność za dyskryminujący skutek ponosi pracodawca, a nie „bezosobowy system”.

W przypadku premii regulaminowych (opartych np. na KPI) algorytm AI może technicznie zliczać wskaźniki i proponować wysokość premii, ale nie powinien samodzielnie podejmować ostatecznej decyzji, ta musi należeć do człowieka, który zna kontekst pracy danej osoby. Z perspektywy ochrony danych osobowych i art. 22 RODO kluczowe jest, aby przyznanie lub odmowa premii nie była „czysto zautomatyzowaną decyzją” oraz by pracownik wiedział, że jego dane są profilowane przez system AI. Na gruncie Kodeksu pracy konieczne jest utrzymanie przejrzystych, niedyskryminujących zasad premiowania (uregulowanych w regulaminie) oraz umożliwienie pracownikowi zakwestionowania wyniku algorytmu, zwłaszcza gdy KPI nie odzwierciedlają w pełni rzeczywistej sytuacji (np. trudniejszy portfel klientów, okresowa nieobecność usprawiedliwiona).

Po pierwsze, na gruncie AIAct system, który na podstawie danych o wynikach pracy generuje oceny i rekomendacje dotyczące przyznania premii, mieści się w kategorii systemów wysokiego ryzyka stosowanych w obszarze zatrudnienia do podejmowania decyzji dotyczących warunków pracy i zatrudnienia, w tym wynagrodzenia i awansów. Wiąże się to z koniecznością spełnienia szeregu wymogów: wdrożenia systemu zarządzania ryzykiem (identyfikacja i redukcja ryzyk, w tym dyskryminacji), zapewnienia jakości i reprezentatywności danych (np. unikanie trenowania modelu wyłącznie na danych historycznych odzwierciedlających przeszłe uprzedzenia), prowadzenia logów działania systemu oraz przygotowania dokumentacji pozwalającej zrozumieć jego funkcjonowanie. Obowiązki te w pierwszej kolejności spoczywają na dostawcy systemu, ale użytkownik (pracodawca) również musi m.in. korzystać z systemu zgodnie z instrukcjami, szkolić personel oraz uwzględniać kontekst, w jakim system jest stosowany.

AIAct wszedł w życie w 2024 r., natomiast przepisy dotyczące systemów wysokiego ryzyka zasadniczo zaczną być stosowane po upływie okresów przejściowych, przy czym w ramach pakietu Digital Omnibus Komisja zaproponowała przesunięcie części terminów i uproszczenie pewnych obowiązków dokumentacyjnych. Na moment sporządzania niniejszego opracowania są to jednak propozycje legislacyjne – pracodawca powinien przygotowywać się do pełnego reżimu wysokiego ryzyka, a nie zakładać „odpuszczenia” wymogów.

Po drugie, z punktu widzenia RODO kluczowe jest to, że decyzja o przyznaniu lub odmowie premii oparta na algorytmicznej ocenie wyników pracy jest klasycznym przykładem zautomatyzowanego podejmowania decyzji, które wywołuje wobec pracownika istotne skutki prawne lub w podobny sposób na niego wpływa (art. 22 ust. 1 RODO). Pracownik ma prawo, aby nie podlegać decyzji opartej wyłącznie na przetwarzaniu zautomatyzowanym, chyba że zachodzą szczególne przesłanki z ust. 2 (np. wyraźna zgoda, szczególna podstawa ustawowa) i zastosowane są dodatkowe zabezpieczenia. W praktyce, w relacji pracodawca – pracownik trudno mówić o „wyraźnej, dobrowolnej zgodzie”, relacja podporządkowania podważa dobrowolność. Dlatego bezpieczny model zakłada, że AI generuje ocenę i rekomendację, ale ostateczną decyzję o premii podejmuje człowiek, który ma możliwość zweryfikowania, skorygowania lub odrzucenia wyniku algorytmu i faktycznie z tej możliwości korzysta.

RODO nakłada także obowiązki informacyjne (art. 13–14 RODO). W związku z tym, pracownicy powinni być jasno poinformowani, że ich wyniki są oceniane przy użyciu systemu AI, jakie dane są brane pod uwagę, na jakiej podstawie prawnej są przetwarzane oraz jakie są konsekwencje tej oceny (w tym wpływ na wysokość premii). Przy wdrożeniu takiego rozwiązania konieczna będzie ocena skutków dla ochrony danych (DPIA), ponieważ chodzi o nową technologię, szeroki zakres danych i wysokie ryzyko dla praw i wolności pracowników. DPIA powinna obejmować m.in. ocenę ryzyka dyskryminacji, błędów algorytmu, nieprawidłowych danych wejściowych oraz skutków nadmiernego monitoringu. Dodatkowo trzeba przestrzegać zasady minimalizacji danych. Do oceny wyników pracy i premii wolno wykorzystywać tylko te informacje, które są rzeczywiście potrzebne i związane z obowiązkami pracownika. Sięganie po prywatną aktywność w sieci czy dane szczególnych kategorii (zdrowie, poglądy, związki zawodowe) jest niedopuszczalne.

Po trzecie, prawo pracy. Kodeks pracy i przepisy antydyskryminacyjne wymagają, aby pracownicy byli równo traktowani w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą, w tym premii (art. 18³a–18³e KP). Kryteria premiowania powinny być jasne, obiektywne i zakomunikowane pracownikom najczęściej w regulaminie wynagradzania, regulaminie premiowania lub w umowie o pracę. Algorytm musi więc „operacjonalizować” kryteria, które są już zdefiniowane w tych dokumentach; nie może samodzielnie tworzyć nowych, nieprzejrzystych kryteriów, których pracownicy nie znają (np. „ocena potencjału” czy „skłonność do rotacji” liczona w niejasny sposób).

Dodatkowo należy uwzględnić ryzyko dyskryminacji pośredniej. Jeżeli algorytm opiera się na wskaźnikach, które są pozornie neutralne (np. liczba przepracowanych nadgodzin, obecność w biurze, liczba przyjętych zleceń), ale w praktyce premiują określone grupy (np. osoby bez obowiązków rodzicielskich, pracowników pełnoetatowych) i prowadzą do systematycznie niższych premii dla innych (np. pracowników niepełnosprawnych, pracujących w niepełnym wymiarze), to może dojść do naruszenia zasady równego traktowania. Użycie AI nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za te skutki. To pracodawca odpowiada przed sądem pracy za uzasadnienie różnic w wynagrodzeniu i premiach.

Nadchodzące zmiany w AIAct i projekcie Digital Omnibus przewidują m.in. dodatkowe obowiązki informacyjne wobec osób, których dotyczą decyzje podejmowane z udziałem systemów AI, a także doprecyzowanie odpowiedzialności użytkowników systemów wysokiego ryzyka i sankcji za naruszenia. Można oczekiwać, że organy nadzoru w obszarze ochrony danych i prawa pracy będą z coraz większą uwagą przyglądały się algorytmicznym systemom wynagradzania i premiowania, a brak przejrzystości lub realnego nadzoru człowieka będzie oceniany negatywnie.

W praktyce dobrze zaprojektowany system AI może usprawnić ocenę wyników (np. przez agregację danych z wielu źródeł, ograniczenie wpływu bieżących emocji przełożonego), ale wymaga jasnego zdefiniowania kryteriów premiowania, audytu danych wejściowych i wyników, zapewnienia realnej kontroli człowieka nad decyzjami o premii oraz stworzenia pracownikom możliwości zakwestionowania wyniku i uzyskania wyjaśnienia, dlaczego ich premia wygląda właśnie tak, a nie inaczej.

Zakres danych ujmowanych w JPK_KR_PD

Przepisy ustawy o rachunkowości wymagają prowadzenia ksiąg pomocniczych m.in. dla rozrachunków z pracownikami (w tym zleceniobiorcami), ale pozostawiają pełną swobodę co do formy, tj. możliwe są odrębne zbiory kadrowo–płacowe uzgodnione z kontem syntetycznym, a imienna szczegółowość nie musi bezpośrednio wynikać z planu kont. Analogiczny model można zastosować dla wspólników, pod warunkiem zapewnienia imiennej ewidencji rozrachunków i zgodności z JPK KR PD.

W odniesieniu do wspólników przepisy ustawy o rachunkowości nie wymieniają wprost obowiązku prowadzenia imiennych ksiąg pomocniczych, ale wymagają, aby struktura ksiąg pomocniczych zapewniała wyodrębnienie wszystkich istotnych rozrachunków. W praktyce dla rozrachunków z właścicielami (zaliczki, pożyczki, rozliczenia udziałów) prowadzi się ewidencję imienną, choć forma jest pozostawiona polityce rachunkowości.

Przepis art. 16 ustawy o rachunkowości stanowi, że księgi pomocnicze prowadzi się jako „wyodrębniony system ksiąg, kartotek (zbiorów kont), komputerowych zbiorów danych, uzgodniony z saldami i zapisami na kontach księgi głównej”. Oznacza to, że imienna ewidencja rozrachunków z pracownikami/zleceniobiorcami nie musi być technicznie zrealizowana jako konta analityczne, ale może być odrębnym modułem kadrowo–płacowym albo osobną kartoteką, o ile:

1) jest systematyczna i kompletna,

2) można ją uzgodnić co najmniej na dzień bilansowy z saldem konta syntetycznego,

3) zasady powiązania z kontem syntetycznym są opisane w polityce rachunkowości.

Tym samym, dopuszcza się zarówno klasyczne konta analityczne, jak i kartoteki pracownicze w systemie kadrowo–płacowym, jednak pod warunkiem uzgodnienia z saldem konta syntetycznego.

Analogicznie można zorganizować rozrachunki ze wspólnikami, tj. przewidzieć konta syntetyczne w księdze głównej, a imienne rozbicie zorganizować w wydzielonej kartotece, w osobnym module, uzgadnianym z saldem konta syntetycznego.

Broszury publikowane przez Ministerstwo Finansów oraz pytania i odpowiedzi zawarte na stronie ministerialnej podkreślają, że JPK KR PD ma odzwierciedlać zapisy w księgach rachunkowych w rozumieniu przepisów ustawy o rachunkowości: dziennik, księga główna, księgi pomocnicze, zestawienia obrotów i sald, inwentarz, ale księgi pomocnicze mogą być prowadzone jako komputerowe zbiory danych uzgodnione z kontami księgi głównej.

Powyższe oznacza, że w praktyce jednostki raportują w JPK KR PD – w zakresie ksiąg pomocniczych – te zbiory, które są technicznie zrealizowane jako konta analityczne w module finansowo–księgowym. Zewnętrzne moduły kadrowe pozostają poza samym JPK KR PD, pod warunkiem, że istnieje możliwość uzgodnienia ich zbiorczego salda z kontami. Ponadto wskazuje się, że księgi nie muszą być uzupełniane o dodatkowe dane, jeżeli dane te znajdują się w innych zbiorach, o ile całość ewidencji spełnia wymagania określone w przepisach ustawy o rachunkowości i pozwala na kontrolę zobowiązań podatkowych.

Zamiana kary pozbawienia wolności na potrącenie z wynagrodzenia

Zgodnie z art. 59 Kodeksu karnego wykonawczego, jeżeli w stosunku do skazanego zatrudnionego, zamiast obowiązku wykonywania określonej pracy, orzeczono potrącanie części wynagrodzenia za pracę, sąd przesyła odpis orzeczenia zakładowi pracy zatrudniającemu skazanego. Orzeczenie zawiera informacje, na czyją rzecz mają być dokonywane potrącenia, dokąd powinny być wpłacane oraz z jakich składników wynagrodzenia i w jaki sposób należy je przeprowadzać.

Wypłacając wynagrodzenie skazanemu, należy potrącić część wynagrodzenia wskazaną w orzeczeniu i niezwłocznie przekazać potrąconą kwotę zgodnie z otrzymanymi wskazaniami, jednocześnie zawiadamiając o tym sąd. Koszty związane z przekazywaniem tych kwot mogą być odliczone od potrąceń.

Odpis orzeczenia sądu powinien jednoznacznie określać, z jakich składników wynagrodzenia oraz w jaki sposób należy dokonać potrącenia wskazanej części.

Ponieważ w KKW nie ma odniesienia do przepisów Kodeksu pracy dotyczących ochrony wynagrodzenia, a mowa jest o potrąceniu części wynagrodzenia, a nie o potrąceniu „z wynagrodzenia”, w opinii autora należy:

1) Obliczyć kwotę do potrącenia stanowiącą 15% wynagrodzenia,

2) Potrącić tę kwotę od wynagrodzenia netto, tj. po odliczeniu składek ZUS, podatku, ewentualnych wpłat na PPK oraz alimentów, bez stosowania kwoty wolnej – chyba że orzeczenie sądu stanowi inaczej, wtedy należy stosować jego wskazania.

Potrącenie na podstawie KKW powinno być realizowane niezależnie od egzekucji sądowej. W przypadku wcześniejszego potrącenia komorniczego zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, należy nadal potrącać wskazaną część wynagrodzenia na podstawie orzeczenia sądu, bez zachowywania kwoty wolnej.