Obowiązki pracodawcy związane z nowymi przepisami o mobbingu i dyskryminacji
Jak podkreśla resort pracy w uzasadnieniu do projektu nowelizacji Kodeksu pracy, ustawa nie nakłada na pracodawców, w tym przedsiębiorców, specjalnie nowych obowiązków. Obecnie pracodawcy są obowiązani do przeciwdziałania zarówno mobbingowi w miejscu pracy, jak również naruszaniu zasady równego traktowania i dyskryminacji w zatrudnieniu. Nowelizacja uzupełnia i precyzuje obowiązki ciążące na pracodawcy.
W ramach uzupełnienia obowiązków pracodawcy przewidziano poniżej wymienione działania.
1. Wprowadzenie obowiązku pracodawcy systematycznego przeciwdziałania naruszaniu zasady równego traktowania oraz naruszaniu zasady godności i innych dóbr osobistych pracownika.
Zgodnie z nowo wprowadzonym art. 183g Kodeksu pracy, pracodawca jest obowiązany systematycznie przeciwdziałać naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu w szczególności przez działania prewencyjne, wykrywanie naruszenia tej zasady oraz właściwe reagowanie na jej naruszenie, a także przez działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych nierównym traktowaniem.
Ponadto uściślono obowiązki pracodawcy określone w art. 94 Kodeksu pracy. Zgodnie ze zmienionym art. 94 pkt 2b Kodeksu pracy (w brzmieniu od 5.11.2026 r.), pracodawca powinien przeciwdziałać wszelkiemu nierównemu traktowaniu, dyskryminacji oraz mobbingowi w zatrudnieniu. Z kolei w myśl nowego art. 94 pkt 2c Kodeksu pracy (obowiązuje od 5.11.2026 r.), pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać naruszaniu godności oraz innych dóbr osobistych pracownika, w szczególności w obszarach zdrowia, sfery osobistej i reputacji, właściwej komunikacji w miejscu pracy, pozycji w zespole, efektów pracy oraz jej oceny, a także statusu zawodowego pracownika i jego kwalifikacji.
2. Przykładowe działania wskazujące, na czym ma polegać systematyczne przeciwdziałanie mobbingowi.
Mogą to być np. działania prewencyjne, wykrywanie mobbingu, właściwe reagowanie na mobbing, a także przez działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych mobbingiem (art. 943 § 1 Kodeksu pracy obowiązuje od 5.11.2026 r.).
3. Aktualizację układu zbiorowego pracy lub regulaminu pracy o reguły, procedury oraz częstotliwość działań w obszarach przeciwdziałania:
a) naruszaniu godności oraz innych dóbr osobistych pracowników,
b) naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu oraz dyskryminacji w zatrudnieniu,
c) mobbingowi.
Natomiast pracodawca zatrudniający co najmniej 10 pracowników ustali reguły, procedury oraz częstotliwość działań w obszarach przeciwdziałania naruszaniu godności oraz innych dóbr osobistych pracownika, przeciwdziałania naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu, przeciwdziałania dyskryminacji oraz przeciwdziałania mobbingowi. Będzie więc podejmował samodzielne działania antyprzemocowe oraz tworzył własne narzędzia i praktyki, które dopasuje do swojej branży i organizacji pracy.
Ważne jest, że na dostosowanie uzp czy regulaminu pracy lub na wydanie specjalnych regulaminów w przypadku zatrudnienia od 10 pracowników, pracodawca ma 6 miesięcy od dania wejścia w życie nowelizacji, czyli najpóźniej 6 maja muszą obowiązywać odpowiednie regulacje wewnątrzzakładowe (art. 4 nowelizacji Kodeksu pracy z 19.6.2026 r.).
4. Podniesienie dolnego progu odpowiedzialności pracodawcy za krzywdę niematerialną:
a) pracownika poniesioną w wyniku mobbingu,
b) osoby z tytułu wielokrotnego naruszenia wobec niej zasady równego traktowania.
5. Wyraźne sformułowanie dotychczasowej reguły, że pracodawca ma obowiązek przeprowadzenia dowodu, że do naruszenia zasady równego traktowania nie doszło, w sytuacji uprawdopodobnienia przez pracownika naruszenia tej zasady.
Majątek otrzymany przez fundację od fundatora a przychód podatkowy
Majątek otrzymany przez fundację od fundatora jako wpłata na fundusz założycielski nie stanowi jej przychodu podatkowego i podlega w całości wyłączeniu od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych.
Co do zasady na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT opodatkowaniu tym podatkiem podlegają przychody z tytułu otrzymanych rzeczy lub praw, a także wartość innych świadczeń w naturze, w tym wartość rzeczy i praw otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń.
Jedną z form takiego nieodpłatnego otrzymania jest otrzymanie ich właśnie w ramach spadku. Jednak jak wynika z art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT, do przychodów nie zalicza się przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego, funduszu udziałowego albo funduszu założycielskiego, albo funduszu statutowego w banku państwowym, albo funduszu organizacyjnego ubezpieczyciela.
Oznacza to, że majątek otrzymany przez fundację od fundatora jako wpłata na fundusz założycielski fundacji nie stanowi jej przychodu podatkowego i podlega w całości wyłączeniu od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych (zob. np. interpretacje indywidualne: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej z 6.8.2025 r., 0114-KDIP2-1.4010.330.2025.1.MR1; Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 12.5.2016 r., IBPB-1-3/4510-300/16/TS; Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy 17.12.2014 r., ITPB3/423-435a/14/PS; Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 15.10.2013 r., IPPB5/423-574/13-2/AJ).
Aktualizacja informacji VAT-26 w przypadku wykupu samochodu osobowego z leasingu oraz jego późniejszej sprzedaży
Przepisy prawa podatkowego nie wskazują wyraźnie, czy wykup samochodu osobowego z leasingu lub późniejsza sprzedaż samochodu osobowego powoduje konieczność złożenia nowej informacji VAT-26 albo aktualizacji informacji VAT-26.
Natomiast przyjmuje się, że w przypadku wykupu samochodu osobowego z leasingu oraz zmiany danych identyfikacyjnych samochodu osobowego (np. w zakresie numeru rejestracyjnego) podatnik jest zobowiązany do złożenia aktualizacji informacji VAT-26. Przy czym należy mieć na uwadze, że informacja VAT-26 identyfikuje dany samochód osobowy nie tylko poprzez określenie marki, modelu oraz numeru rejestracyjnego, ale również poprzez datę nabycia pojazdu.
Przyjmuje się również, że w przypadku sprzedaży samochodu osobowego podatnik jest zobowiązany do złożenia aktualizacji informacji VAT-26.
Pojazdy wykorzystywany w działalności
Zgodnie z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: VATU), podatnicy wykorzystujący wyłącznie do działalności gospodarczej pojazdy samochodowe, dla których są obowiązani prowadzić ewidencję przebiegu pojazdu, mają obowiązek złożyć naczelnikowi urzędu skarbowego informację o tych pojazdach w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym poniosą pierwszy wydatek związany z tymi pojazdami, nie później jednak niż w dniu przesłania ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3 VATU (zob. art. 86a ust. 12 VATU). W przypadku niezłożenia w terminie przedmiotowej informacji uznaje się, że pojazd samochodowy jest wykorzystywany wyłącznie do działalności gospodarczej podatnika dopiero od pierwszego dnia miesiąca, w którym podatnik złoży tę informację (zob. art. 86a ust. 13 VATU). Z kolei w przypadku zmiany wykorzystywania pojazdu samochodowego podatnik jest obowiązany do aktualizacji przedmiotowej informacji najpóźniej do końca miesiąca, w którym dokonał tej zmiany (zob. art. 86a ust. 14 VATU).
Ponadto zgodnie z przepisami VATU, minister właściwy do spraw finansów publicznych określi w drodze rozporządzenia wzór przedmiotowej informacji, uwzględniając potrzebę zawarcia w niej danych pozwalających na identyfikację pojazdu samochodowego, w szczególności marki, modelu pojazdu i jego numeru rejestracyjnego, jak również daty poniesienia pierwszego wydatku związanego z danym pojazdem, oraz uwzględniając potrzebę umożliwienia prawidłowej aktualizacji złożonej informacji (zob. art. 86a ust. 15 VATU). W stosownym rozporządzeniu określono wzór informacji o pojazdach samochodowych wykorzystywanych wyłącznie do działalności gospodarczej (formularz VAT-26), wskazując jako dane identyfikacyjne pojazdu samochodowego następujące informacje:
1) marka;
2) model;
3) numer rejestracyjny;
4) rok produkcji;
5) data nabycia pojazdu, przy czym w przypadku pojazdów używanych na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze należy podać datę przyjęcia w używanie;
6) data poniesienia pierwszego wydatku, przy czym w przypadku gdy datą poniesienia pierwszego wydatku jest data wpłaty przedpłaty / zaliczki / zadatku / raty na poczet pojazdu, który zostanie nabyty / przyjęty w używanie – w polu data nabycia pojazdu należy podać planowaną: datę oddania pojazdu do używania po jego wytworzeniu / datę importu / datę przyjęcia w używanie na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze;
7) data zmiany wykorzystywania.
Informacja VAT-26 w przypadku wykupu samochodu osobowego z leasingu
Przywołane przepisy prawa podatkowego nie wskazują wyraźnie, czy wykup samochodu osobowego z leasingu powoduje konieczność złożenia nowej informacji VAT-26 albo aktualizacji informacji VAT-26.
Natomiast w działalności interpretacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej przyjmuje się, że zmiana danych identyfikacyjnych samochodu osobowego powoduje konieczność aktualizacji informacji VAT-26. Przykładowo w interpretacji podatkowej z 13.3.2026 r., 0114-KDIP4-2.4012.78.2026.1.WH Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wyjaśnił m.in., że informacja VAT-26 identyfikuje dany samochód osobowy poprzez określenie: marki, modelu, numeru rejestracyjnego, roku produkcji, daty nabycia pojazdu. Z kolei w przypadku zmiany danych identyfikacyjnych samochodu osobowego (np. w zakresie numeru rejestracyjnego) powstaje konieczność złożenia aktualizacji informacji VAT-26. W tym miejscu należy wyraźnie wskazać, że w stanie faktycznym przywołanej interpretacji podatkowej wykup samochodu osobowego z leasingu spowodował zmianę jego numeru rejestracyjnego, tzn. bardzo istotnej informacji identyfikacyjnej. Natomiast w celu zwiększenia bezpieczeństwa podatkowego oraz zmniejszenia ryzyka ewentualnego sporu z organem podatkowym w zakresie prawidłowego rozliczenia VAT należałoby przyjąć ostrożnościowo, że każda zmiana danych identyfikacyjnych samochodu osobowego (np. również w zakresie daty nabycia pojazdu) powoduje konieczność złożenia aktualizacji informacji VAT-26.
Należy mieć na uwadze również to, że w działalności interpretacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej można znaleźć odmienne stanowiska w podobnych sprawach, przykładowo:
1) w przypadku zmiany danych identyfikacyjnych samochodu osobowego (np. w zakresie numeru rejestracyjnego) powstaje konieczność złożenia nowej informacji VAT-26 (zob. interpretacja podatkowa z 6.7.2021 r., 0112-KDIL1-1.4012.261.2021.2.AW oraz z 9.2.2021 r., 0114-KDIP4-3.4012.712.2020.1.DM);
2) w przypadku zmiany danych identyfikacyjnych samochodu osobowego (np. w zakresie numeru rejestracyjnego) powstaje konieczność złożenia informacji VAT-26, w której podatnik wskaże jednocześnie jako cel złożenie informacji oraz aktualizację informacji (zob. interpretacja podatkowa z 14.10.2020 r., ITPP2/4512-528/16-7/20/AD oraz z 18.2.2015 r., IPPP1/443-1384/14-4/AS).
W związku z powyższym, ze względu na niejednoznaczne przepisy prawa podatkowego oraz rozbieżne stanowiska prezentowane w wydawanych interpretacjach podatkowych, a także w celu zwiększenia bezpieczeństwa podatkowego oraz uniknięcia ryzyka ewentualnego sporu z organem podatkowym w zakresie prawa do odliczenia 100% kwoty VAT naliczonego od wydatków związanych z przedmiotowym samochodem osobowym, warto rozważyć wystąpienie z wnioskiem do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej w przedmiotowej sprawie.
Informacja VAT-26 w przypadku późniejszej sprzedaży samochodu osobowego
Przywołane przepisy prawa podatkowego nie wskazują wyraźnie, czy późniejsza sprzedaż samochodu osobowego powoduje konieczność złożenia nowej informacji VAT-26 albo aktualizacji informacji VAT-26.
Natomiast w działalności interpretacyjnej organów podatkowych oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przypadku sprzedaży samochodu osobowego dochodzi do sytuacji, w której przestaje być on wykorzystywany do celów działalności gospodarczej i od tego momentu ustaje prawo podatnika do odliczenia kwoty VAT naliczonego, w związku z czym podatnik jest zobowiązany do złożenia aktualizacji informacji VAT-26 (zob. interpretacja podatkowa z 12.10.2016 r., IPPP1/4512-593/16-3/AS, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22.4.2021 r., I FSK 1049/18, Legalis).
Podmiot zobowiązany do zapłacenia PIT
W przypadku spółek transparentnych podatkowo, podatnikami PIT nie są spółki, ale wspólnicy tych spółek. Stąd też podatki powinny być opłacane przez podatników, względnie osoby wymienione w art. 62b § 1 Ordynacji podatkowej, a nie spółki, które w tym przypadku nie są podatnikami.
Zgodnie z art. 61 § 1 Ordynacji podatkowej: „Wpłata podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych dokonywana na rachunek urzędu skarbowego jest realizowana przy użyciu rachunku bankowego urzędu skarbowego albo identyfikującego podatnika, płatnika lub urząd skarbowy indywidualnego rachunku podatkowego (mikrorachunek podatkowy)”.
Z kolei art. 62b § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że zapłata podatku może nastąpić także przez:
„1) małżonka podatnika, jego zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę;
2) aktualnego właściciela przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, jeżeli podatek zabezpieczony jest hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym;
3) inny podmiot, w przypadku gdy kwota podatku nie przekracza 1000 zł”.
Z powyższego wynika, że – co do zasady – zobowiązanym do zapłaty podatku jest podatnik, natomiast ustawodawca dopuszcza możliwość zapłaty podatku przez podmioty wymienione w art. 62b § 1 Ordynacji podatkowej.
W przypadku spółek transparentnych podatkowo, podatnikami PIT nie są spółki, ale wspólnicy tych spółek. Stąd też podatki powinny być opłacane przez podatników, względnie osoby wymienione w art. 62b § 1 Ordynacji podatkowej, a nie spółki, które w tym przypadku nie są podatnikami.
Środki z rachunku powierniczego a przychód podatkowy dewelopera
Tak, środki otrzymane przez dewelopera z rachunku powierniczego stanowią co do zasady zaliczkę i podlegają rozpoznaniu jako przychód w podatku dochodowym dopiero w dniu przeniesienia własności nieruchomości w drodze aktu notarialnego.
Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o CIT przychodami związanymi z działalnością gospodarczą są również przychody należne, nawet jeżeli nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane. Stosownie do art. 12 ust. 3a ustawy o CIT przychód powstaje zasadniczo w dniu wydania rzeczy albo zbycia prawa majątkowego, nie później niż w dniu wystawienia faktury albo uregulowania należności. Regułę tę ogranicza jednak art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o CIT, w świetle którego do przychodów nie zalicza się wpłat pobranych na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych.
Stosownie do art. 155 § 1 w zw. z art. 158 Kodeksu cywilnego przeniesienie własności nieruchomości wymaga zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. W opisanym stanie faktycznym środki wypłacone deweloperowi z rachunku powierniczego po zakończeniu I etapu inwestycji zachowują charakter zaliczki na poczet przyszłej sprzedaży lokalu. Przychód podatkowy należy zatem rozpoznać dopiero w dniu podpisania aktu notarialnego przenoszącego własność lokalu na nabywcę (por. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 12.2.2025 r., 0111-KDIB1-1.4010.796.2024.1.KM oraz wyrok WSA w Poznaniu z 22.6.2017 r., I SA/Po 96/17, Legalis).
Powołanie się na interpretację wobec ustaleń ZUS
Wiążące są interpretacje wydawane przez ZUS, ale też przedsiębiorca jest chroniony, jeżeli zastosował się do objaśnień prawnych lub utrwalonej praktyki interpretacyjnej właściwego organu lub właściwej państwowej jednostki organizacyjnej. Także ZUS. Niestety zastosowanie się do uzyskanej informacji niebędącej wspomnianą tu utrwaloną praktyką interpretacyjną albo objaśnieniem prawnym nie daje takiej ochrony. Efekty działań biura rachunkowego także nie zapewniają takiej ochrony, poza oczywiście odpowiedzialnością kontraktową podmiotu prowadzącego biuro rachunkowe.
W pierwszej kolejności, zgodnie z art. 83d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUS wydaje interpretacje indywidualne, o których mowa w art. 34 Prawa przedsiębiorców, w zakresie obowiązku :
- podlegania ubezpieczeniom społecznym;
- zasad obliczania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, FGŚP i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz podstawy wymiaru tych składek.
Interpretacje indywidualne wraz z wnioskiem o wydanie interpretacji, po usunięciu danych identyfikujących wnioskodawcę oraz inne podmioty wskazane w treści interpretacji, ZUS niezwłocznie zamieszcza w BIP.
Na zasadach określonych w art. 34 Prawa przedsiębiorców przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu lub właściwej państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie wyjaśnienia co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie, czyli o wydanie interpretacji indywidualnej.
Odnosząc się do pytania, interpretacja indywidualna nie jest wiążąca dla przedsiębiorcy, z tym że przedsiębiorca nie może być obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej ani daninami w wysokości wyższej niż wynikające z uzyskanej interpretacji indywidualnej (art. 35 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Co istotne, przepis ten stosuje się odpowiednio w przypadku zastosowania się przedsiębiorcy do objaśnień prawnych lub utrwalonej praktyki interpretacyjnej właściwego organu lub właściwej państwowej jednostki organizacyjnej (art. 35 ust. 3 Prawa przedsiębiorców).
Wynika więc z tego, że interpretacja indywidualna, którą uzyskał dany podmiot, nie jest dla niego wiążąca, ale nie można go obciążyć sankcjami i karami wymienionymi w art. 35 ust. 1 Prawa przedsiębiorców w takim zakresie, w jakim zastosował się tej interpretacji. Z pytania nie wynika, o jaką interpretację (uzyskaną od właściwego organu na własny wniosek, czy analogiczną, ale „obcą”) chodzi, w związku z czym taki sam skutek wystąpi w razie zastosowania się do objaśnień prawnych lub utrwalonej praktyki interpretacyjnej danego organu.
Przy czym, objaśnienia prawne wydają organy centralne zgodnie z art. 33 Prawa przedsiębiorców, mając na celu dążenie do zapewnienia jednolitego stosowania przepisów prawa z zakresu działalności gospodarczej.
Przez utrwaloną praktykę interpretacyjną, z uwzględnieniem art. 35 ust. 5 Prawa przedsiębiorców, należy tu rozumieć wyjaśnienia co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, dominujące w wydawanych w takich samych stanach faktycznych oraz takim samym stanie prawnym – w trakcie danego okresu rozliczeniowego oraz w okresie 12 miesięcy przed rozpoczęciem okresu rozliczeniowego – interpretacjach indywidualnych (art. 35 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).
Warto też przypomnieć, że interpretacja indywidualna jest wiążąca dla organów lub państwowych jednostek organizacyjnych właściwych dla przedsiębiorcy i może zostać zmieniona wyłącznie w drodze wznowienia postępowania. Nie zmienia się interpretacji, w wyniku której nastąpiły nieodwracalne skutki prawne.
Takiej ochrony przedsiębiorcy, w razie np. kontroli ZUS, nie zapewniają informacje osiągnięcie od organów właściwych do ich udzielenia, jeżeli nie wynikają one w swej treści z objaśnień prawnych, ani nie stanowią opisanej wyżej utrwalonej praktyki interpretacyjnej. Tak samo, ochrony takiej nie zapewnia fakt dokonania spornych czynności przez podmiot prowadzący biuro rachunkowe, ponieważ podmiot taki odpowiada na zasadzie odpowiedzialności kontraktowej, głównie na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego, a jego działania nie zdejmują odpowiedzialności z podatnika, ubezpieczonego albo płatnika – podatku lub składek ZUS.
Pomyłka rekrutera a wada systemowa sztucznej inteligencji – prawne skutki masowego powielania naruszeń w rekrutacji
Błąd popełniony przez pojedynczego rekrutera co do zasady oddziałuje na konkretną decyzję i konkretną osobę. W przypadku systemu sztucznej inteligencji sytuacja może przedstawiać się odmiennie. Jeżeli system został zaprojektowany, wytrenowany lub wdrożony w sposób prowadzący do błędnych albo dyskryminujących rezultatów, mechanizm ten może być stosowany automatycznie wobec wszystkich osób poddawanych jego działaniu. W konsekwencji pojedyncza wada systemowa może prowadzić do wielokrotnego powielania tego samego rodzaju naruszenia.
Czym jest efekt skali?
Żeby zrozumieć efekt skali, trzeba najpierw zrozumieć, czym jest uprzedzenie algorytmu (algorithmic bias) – bo to właśnie ono jest źródłem całego problemu, a efekt skali to jego konsekwencja, nie osobne zjawisko.
Systemy AI mogą być trenowane z wykorzystaniem danych historycznych, obejmujących m.in. informacje zawarte w CV, wyniki wcześniejszych procesów rekrutacyjnych czy dane dotyczące przebiegu karier zawodowych pracowników. Jeżeli dane te odzwierciedlają utrwalone nierówności lub praktyki prowadzące do nierównego traktowania określonych grup, system może odtworzyć takie zależności w swoich wynikach.
System wykorzystywany do wstępnej selekcji CV analizuje dane z przeszłych rekrutacji na dane stanowisko. Jeżeli w tych danych określone stanowiska były istotnie częściej powierzane mężczyznom, model może uznać tę zależność za statystycznie istotną cechę prawidłowego wyniku rekrutacyjnego.
U człowieka takie uprzedzenie objawia się nieregularnie – jeden rekruter może mieć jakieś nieświadome skłonności, ale ocenia każdego kandydata trochę inaczej, bo jest zmęczony, w dobrym albo złym humorze, zna kontekst danej osoby. System AI działa inaczej – raz wyuczone uprzedzenie stosuje identycznie do każdego kolejnego przypadku, bez wyjątku.
To samo uprzedzenie, które u człowieka dotknęłoby tylko jednej osoby w jednej sytuacji, w systemie AI działa masowo – bo system stosuje tę samą (wadliwą) logikę do każdego kolejnego przypadku. Dodatkowo w systemach AI mogą pojawiać się tzw. pętle sprzężenia zwrotnego (feedback loops) – mechanizm, przez który uprzedzenie nie tylko się powtarza, ale z czasem samo siebie wzmacnia.
System odrzuca kandydatów z określonej grupy, więc w kolejnych danych ta grupa jest jeszcze rzadziej reprezentowana wśród zatrudnionych, a system „utwierdza się” w swoim błędnym wzorcu.
To zmienia charakter całego problemu prawnego. Dyskryminacja algorytmiczna przestaje być sprawą jednej osoby przeciwko jednemu pracodawcy – staje się zjawiskiem systemowym. Komisja Europejska w Białej Księdze wskazała właśnie ten powód, dla którego wykorzystanie AI w rekrutacji powinno być traktowane jako wysokie ryzyko.
Ryzyka związane z zastosowaniem systemów AI w zatrudnieniu wykraczają poza zakres tradycyjnych przepisów antydyskryminacyjnych i obejmują również prawa pracownicze o charakterze zbiorowym — prawo do informacji i konsultacji oraz prawo do rokowań i działań zbiorowych (art. 27 i 28 Karty praw podstawowych UE). Naruszenie tych praw może wystąpić w szczególności wtedy, gdy pracownicy nie są informowani o stosowaniu wobec nich systemu AI albo nie otrzymują wyjaśnienia zasad jego działania.
Jak prawo odpowiada na ten problem?
AI Act odpowiada na efekt skali konkretnym przepisem – art. 15 AI Act nakłada na systemy wysokiego ryzyka wymogi dokładności, solidności i cyberbezpieczeństwa przez cały cykl ich życia, a nie tylko w momencie wdrożenia. To ważne, bo ze skalą wiąże się dodatkowe ryzyko: system, który działał poprawnie na starcie, może z czasem tracić trafność, jeśli napływające dane zaczynają się różnić od tych, na których był trenowany. Metodologia HUDERIA, przyjęta przez Radę Europy, wymaga w związku z tym regularnej oceny systemów pod kątem stronniczości oraz mechanizmów monitorowania i korygowania w czasie rzeczywistym – bo raz sprawdzony system nie zostaje bezpieczny na zawsze.
Wniosek
Skutki błędu popełnionego przez człowieka ogranicza się do jednej decyzji. Skutki błędu zaimplementowanego w systemie AI rozciągają się na wszystkie decyzje podjęte przy jego użyciu. Z tego względu rozstrzygnięcie sprawy indywidualnej nie wyczerpuje problemu – konieczny może okazać się przegląd całego zbioru decyzji podjętych przez system od chwili jego wdrożenia.
Ustalenie wartości samochodu osobowego na potrzeby zaliczenia składki AC do kosztów podatkowych
W przypadku polisy AC, ustalając wysokość składki zaliczanej do kosztów uzyskania przychodów, bierze się pod uwagę wartość samochodu przyjętą dla celów ubezpieczenia. Nie ma w tym przypadku znaczenia wartość początkowa samochodu osobowego, którego ubezpieczenie dotyczy. Oznacza to, że – ustalając wysokość proporcji – podatnik bierze pod uwagę wartość, która posłużyła ubezpieczycielowi do kalkulacji wysokości składki. Wartość przyjmowana na potrzeby ubezpieczenia powinna uwzględniać fakt, że podatnikowi przysługuje (bądź nie) prawo do odliczenia połowy bądź całości VAT. Stąd też wartość wskazana w treści polisy jest wartością, według której ustala się wysokość proporcji.
Jak stanowi art. 23 ust. 1 pkt 47 ustawy o PIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów składek na ubezpieczenie samochodu osobowego, innego niż określony w art. 23 ust. 1 pkt 46 ustawy o PIT (czyli innego, niż stanowiący własność podatnika prowadzącego działalność gospodarczą samochodu osobowego, niebędącego składnikiem majątku firmowego), w wysokości przekraczającej ich część ustaloną w takiej proporcji, w jakiej kwota 150 000 zł pozostaje do wartości samochodu przyjętej dla celów ubezpieczenia.
Powyższe oznacza, że do kalkulacji proporcji należy uwzględnić wartość, która posłużyła ubezpieczycielowi do kalkulacji wysokości składki ubezpieczeniowej. Jeżeli nie jest to wprost określone w polisie, warto dopytać ubezpieczyciela o szczegóły, ponieważ wartość ta ma istotne znaczenie. Nie ma w tym przypadku znaczenia wartość początkowa samochodu osobowego, którego ubezpieczenie dotyczy (wartość ta ma znaczenie np. dla ustalania proporcji w przypadku odpisów amortyzacyjnych, które zaliczane są do kosztów uzyskania przychodów).
Nowe rodzaje dyskryminacji
Poprzez dodanie pojęć dyskryminacji przez skojarzenie i dyskryminacji przez założenie wskazano na to, że istotny jest skutek jakim jest nierówne traktowanie, a nie istnienie danego stanu faktycznego (posiadanie pewnej cechy przez osobę nierówno traktowaną).
Dnia 5 listopada 2026 r. do Kodeksu pracy dodane zostaną dwa nowe pojęcia:
1) dyskryminacja przez założenie – pracownik z jednej lub z kilku przyczyn określonych w art. 183a w § 1 Kodeksu pracy jest traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż jest, był lub byłby traktowany inny pracownik, choćby przyczyna ta była mylnie z nim związana;
2) dyskryminacja przez skojarzenie – pracownik z jednej lub z kilku przyczyn określonych w art. 183a w § 1 Kodeksu pracy jest traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż jest, był lub byłby traktowany inny pracownik z uwagi na powiązanie z osobą, której ta przyczyna dotyczy.
Pierwsza z nich opiera się na niezgodnym ze stanem faktycznym założeniu, że pracownik ma pewną cechę. np. jest homoseksualistą, wyznaje pewną religię.
W przypadku dyskryminacji przez skojarzenie pracownikowi nie jest wprost przypisywana pewna cecha, ale cecha ta dotyczy osoby z otoczenia pracownika (mąż, żona, partner, partnerka, dziecko, rodzice ale również współpracownik; przepisy nie wymagają by była to osoba bliska). Nierówne traktowanie opiera się na powiązaniu pracownika z tą osobą i jednocześnie z tą cechą.
Wprowadzenie tych pojęć literalnie wręcz wskazuje na to, że istotny jest fakt nierównego traktowania w zatrudnieniu. Natomiast istnienie lub nieistnienie przesłanki, która legła u podstaw dyskryminowania danej osoby, ma w praktyce wtórne znaczenie. Nie jest istotne np. to, czy pracownik ma, czy nie ma określoną orientację seksualną ale to, że jest traktowany gorzej, że w oparciu o samo takie założenie jego sytuacja kształtowana jest mniej korzystnie niż innych osób. Zachodzi nierówność i na tym powinniśmy się skupiać przy ocenie odpowiedzialności, roszczeń pracownika.
Opłata związana ze skróceniem umowy leasingu jako koszt podatkowy
Autor uważa, że właściwa argumentacja powodów wcześniejszego rozwiązania umowy leasingu powinna umożliwić zaliczenie opłaty za skrócenie takiej umowy do kosztów uzyskania przychodów. Trzeba jednak mieć na uwadze rozbieżności między stanowiskiem fiskusa i sądów administracyjnych w tym zakresie.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: PDOPrU) oraz art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: PDOFizU) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w tzw. katalogu wyłączeń, tzn. odpowiednio w art. 16 ust. 1 PDOPrU i art. 23 ust. 1 PDOFizU. Koszty poniesione w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu (art. 15 ust. 1 PDOPrU i art. 11a ust. 2 PDOFizU).
W wyroku z 22.4.2026 r. WSA w Olsztynie (I SA/OI 58/26, Legalis) zajął stanowisko, zgodnie z którym:
Jeżeli podatnik prowadzący działalność gospodarczą dokonuje określonych płatności, to powinny być one ekwiwalentem za dostarczone mu towary, te bowiem bezpośrednio odsprzedane lub wykorzystane do wytworzenia innych towarów lub usług przynoszą mu następnie przychód. Tylko w takim ujęciu można rozważać istnienie związku pomiędzy kosztem a przychodem, czyli poniesieniem kosztów w celu uzyskania przychodów. Jeżeli zatem podatnik dysponuje na potwierdzenie dokonania transakcji zakupu towarów określonym dokumentem, z którego wynika, że towar został nabyty od wskazanego w tym dokumencie podmiotu, a postępowanie dowodowe wykaże, że podmiot taki nie dostarczył w rzeczywistości tego towaru, to w takim przypadku nie można traktować kwoty uwidocznionej na takim – nieodpowiadającym rzeczywistości dokumencie, w kategoriach kosztów uzyskania przychodów.
W piśmie Dyrektora KIS z 2.6.2026 r. (0113-KDIPT2-1.4011.276.2026.2.AS) możemy z kolei przeczytać, że:
Definicja sformułowana przez ustawodawcę ma charakter ogólny. Z tego względu każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej analizie w celu dokonania jego kwalifikacji prawnej. Wyjątkiem jest jedynie sytuacja, gdy ustawa wyraźnie wskazuje jego przynależność do kategorii kosztów uzyskania przychodów lub wyłącza możliwość zaliczenia go do tego rodzaju kosztów. W pozostałych przypadkach należy natomiast zbadać istnienie związku przyczynowego między poniesieniem kosztu a powstaniem przychodów lub realną szansą powstania przychodów podatkowych bądź też zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła ich uzyskiwania. Jednak, aby dany wydatek mógł zostać zaliczony do kosztów uzyskania przychodów, podatnik musi wykazać jego związek z prowadzoną działalnością oraz to, że jego poniesienie miało lub mogło mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. Ustawodawca wiąże bowiem koszty uzyskania przychodów z celem ich poniesienia, jakim jest osiągnięcie przychodów, ewentualnie zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów. Podkreślam, że o tym co jest celowe i potrzebne w prowadzonej działalności, decyduje podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a nie organ podatkowy. Na podatniku spoczywa obowiązek wykazania związku poniesionych kosztów nie tyle co z działalnością gospodarczą, ale przede wszystkim okoliczności, że ich poniesienie ma wpływ na wysokość osiągniętych przychodów, zwłaszcza w sytuacji wystąpienia sporu w tej kwestii.
Takie same zasady kwalifikowania wydatków do kosztów uzyskania przychodów należy zastosować także do opisanej w pytaniu opłaty za skrócenie umowy leasingowej.
Co do tego, czy taka opłata jest kosztem podatkowym, istnieje rozbieżność w stanowisku fiskusa i sądów administracyjnych. Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 5.1.2023 r. (0111-KDIB2-1.4010.635.2022.1.KK) określił, że:
[W tym przypadku podatnik] poniósł ryzyko gospodarcze decydując się na zawarcie takiej umowy, z której wynika zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia za wcześniejsze rozwiązanie umowy. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, poniesienia kosztów stanowiących efekt podjętego ryzyka gospodarczego podatnik nie może sobie rekompensować za pomocą przepisów podatkowych. Nie wszystkie bowiem wydatki związane z działalnością gospodarczą, nawet ekonomicznie uzasadnione, stanowią koszty uzyskania przychodów. W przeciwnym wypadku każde ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej można by przenosić przy użyciu przepisów podatkowych na Skarb Państwa poprzez pomniejszanie dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania. [uzup. Autora]
Natomiast zdaniem NSA, które zawarte zostało w wyroku z 7.11.2017 r. (II FSK 1125/16, Legalis):
W dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości gospodarczej, poniesienie pewnych wydatków [np. zapłata kary umownej niewyłączonej z kosztów uzyskania przychodów czy odstępnego] może ograniczać straty, które zachwiałyby możliwością uzyskiwania przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Istotne jest więc, aby kwalifikując dany wydatek jako koszt podatkowy uwzględniać również kwestię logicznego ciągu zdarzeń determinujących określone i konkretne działania podatnika, począwszy od momentu zawarcia umów najmu. Należy zatem oceniać racjonalność określonego działania dla osiągnięcia przychodu, a fakt, że podatnik nie oczekiwał określonego efektu gospodarczego nie dyskwalifikuje poniesionego wydatku jako kosztu uzyskania przychodu. W procesie działań gospodarczych przedsiębiorca dąży bowiem nie tylko do maksymalizacji przychodów, ale i minimalizacji strat. Wydatki na odstępne mogą zatem, przy spełnieniu wskazanych warunków, stanowić koszt uzyskania przychodów. [uzup. Autora]
Autor podziela stanowisko sądu, że opłata za wcześniejsze rozwiązanie umowy (m.in. leasingu) nie może automatycznie zostać wyłączona z możliwości zaliczenia jej do kosztów uzyskania przychodów. Jej także dotyczy konieczność przeanalizowania pod kątem spełnienia definicji kosztu podatkowego. Jeżeli jest ona uzasadniona z punktu widzenia racjonalności działania w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, to zasadnym wydaje się zaliczenie jej do kosztów podatkowych. Ciężar przeprowadzenia takiego uzasadnienia ciąży jednak na podatniku, który powinien przedstawić argumenty przemawiające za słusznością wcześniejszego rozwiązania umowy.
Do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się m.in. kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług (art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU oraz art. 23 ust. 1 pkt 19 PDOFizU). Jednak to wyłączenie nie ma zastosowania w sytuacji opisanej w pytaniu.
