Prokurent samoistny spółki z o.o. (jako zamawiający) nie powinien podpisywać umowy ze spółką jawną (jako wykonawcą), w której jest on jednym ze wspólników. Czynność prawna może zostać – co do zasady – uznana za nieważną. Jeżeli istnieje choćby prawdopodobieństwo konfliktu interesów, to zakaz wynikający z art. 108 ustawy Kodeks pracy (dalej: KC) znajduje bezwzględne zastosowanie.
Przepis art. 1091 KC stanowi, że:
„§ 1. Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
§ 2. Nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.
Prokura zapewnia wyjątkowo szeroki i ustawowo określony zakres uprawnień przysługujących prokurentowi. Wyraźnie z art. 1091 § 1 KC wynika, że obejmuje ona ogół czynności sądowych i pozasądowych. Jedyne ograniczenie ma charakter przedmiotowy – prokura dotyczy wyłącznie czynności związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Natomiast zgodnie z art. 108 KC: „Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony”.
W doktrynie podnosi się, że art. 108 KC ma zastosowanie do czynności dokonywanych przez prokurenta „z samym sobą”, a więc do takich czynności prawnych, w których jedną stroną jest prokurent działający osobiście, a drugą – przedsiębiorca działający przez tego prokurenta. Podkreśla się bowiem, że prokura jest instytucją prawa handlowego, będącego częścią prawa cywilnego. Jest ona przy tym rodzajem pełnomocnictwa, który jest jedną z form przedstawicielstwa (wyr. SA w Warszawie z 25.6.2020 r., VII AGa 1683/18, Legalis).
Mając powyższe na względzie należy zaznaczyć, że art. 108 KC jako zasadę wprowadza zakaz dokonywania przez pełnomocnika (prokurenta) czynności z samym sobą.
Jedynie przykładowo należy wskazać postanowienie SN z 29.1.2016 r. (II CSK 231/14, Legalis), w którym uznano, że:
Organy zarządzające określoną osobą prawną nie powinny samodzielnie decydować o wierzytelnościach przysługujących im wobec podmiotów zarządzanych, a art. 108 KC może być stosowany na zasadzie analogii do czynności prawnych organu osoby prawnej „z samym sobą”. Przepis ten może mieć zatem analogiczne zastosowanie także w zakresie działalności fundacji, zaś czynność prawna dokonana przez osobę mieniącą się jej pełnomocnikiem z samym sobą jest nieważna. W tym kontekście jeszcze bardziej przekonywujące jest stosowanie art. 108 KC do prokurenta.
Należy jeszcze dodać, że art. 108 KC dopuszcza dokonywanie przez pełnomocnika (prokurenta) czynności z samym sobą jedynie wówczas, gdy możliwość pokrzywdzenia interesów mocodawcy jest wyłączona. Jeżeli wobec tego istnieje choćby prawdopodobieństwo naruszenia interesów mocodawcy, to zakaz wynikający z art. 108 KC znajduje zastosowanie.
