Zobowiązanie do świadczenia na rzecz osoby trzeciej w umowie darowizny

Małżonkowie D. zawarli z mieszkającą z nimi córką Anną N. umowę darowizny domu. W umowie zobowiązano Annę N. do sprawowania dożywotniej opieki nad darczyńcami oraz niezwłocznie po śmierci ostatniego z rodziców wypłacenia na rzecz dwóch sióstr po 80 tys. zł, zaś obdarowana zobowiązała się do wypełnienia tych zobowiązań. Jedno z rodziców zmarło w 2006 r., drugie w 2010 r. Wówczas Anna N. poinformowała siostry, że z powodu utraty pracy nie ma możliwości spłaty zobowiązania. Po upływie kilku lat jedna z sióstr – Iwona C. wezwała Annę N. do zapłaty 80 tys. zł z tytułu zobowiązania poczynionego w umowie darowizny, a wobec braku uregulowania należności skierowała sprawę na drogę sądową. Sąd I instancji uwzględnił powództwo. Jak podkreślono, istotą umowy darowizny, w świetle art. 888 § 1 KC, jest dokonanie na podstawie umowy jednostronnie zobowiązującej, pod tytułem darmym, na rzecz obdarowanego rozporządzenia i wydania przedmiotu darowizny, a z drugiej strony – oświadczenie o przyjęciu darowizny przez obdarowanego. Darowizna jest więc czynnością prawną nieodpłatną, w której brak jest po drugiej stronie ekwiwalentu, w postaci świadczenia wzajemnego. Świadczeniem wzajemnym obdarowanego z całą pewnością nie jest polecenie, ustanowione na podstawie art. 893 KC, będące składnikiem umowy darowizny.

Sąd uznał, że Iwona C. dochodziła swojej należności na podstawie zobowiązania pozwanej zawartego w umowie darowizny, która przyjęła na siebie obowiązek świadczenia na rzecz osoby trzeciej, której stała się wierzycielem. Sąd podkreślił, że Anna N. otrzymała przedmiot darowizny o wartości 300 tys. zł, zaś tytułem świadczeń na rzecz osób trzecich (art. 393 § 1 KC) miała uiścić kwotę 160 tys. zł. Pozwana nie kwestionowała ani ważności, ani prawnej skuteczności przyjętego zobowiązania, wskazując, że chciałaby wykonać wolę rodziców, powołując się jedynie na trudną sytuację finansową.

Zgodnie z art. 320 KPC, w szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie. Sąd uznał jednak, że brak podstaw do zastosowania wskazanej regulacji z uwagi na okres przez jaki powódka oczekiwała na spełnienie świadczenia, jak również fakt, że środki te są jej niezbędne dla pokrycia kosztów leczenia.

Sąd II instancji oddalił apelację. Jak wyjaśniono, umowa darowizny jest umową, mocą której darczyńca zobowiązuje się jednostronnie do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego. Drugą stroną tej umowy, co do zasady, jest obdarowany, ale przepisy nie wyłączają możliwości zawarcia umowy darowizny ze świadczeniem na rzecz osoby trzeciej (in faworem tertii). Darowizna może być obciążona poleceniem, co wprost wynika z treści art. 893 KC, dopuszcza się również tzw. darowiznę obciążliwą. Polecenie zakłada brak wierzyciela, natomiast darowizna obciążliwa stanowi, wykształcony w praktyce obrotu stosunek, w którego treści występuje odmienny element – świadczenie obdarowanego powiązane z określonym wierzycielem wywodzącym swoje uprawnienie z treści art. 393 KC. W świetle treści art. 888 KC decydujące znaczenie ma zamiar darczyńcy.

Sąd wskazał, że przy świadczeniu na rzecz osoby trzeciej obowiązek spoczywający na obdarowanym nie ma charakteru samoistnego, lecz według zamiaru stron ma stanowić obciążenie otrzymanego przez obdarowanego przysporzenia, przez co, co do zasady, nie pozbawia umowy darowizny cechy nieodpłatności. Do zawarcia umowy darowizny dochodzi w każdym wypadku, gdy wartość świadczenia darczyńcy jest znacznie wyższa od wartości świadczenia obdarowanego. Nie można zatem uznać, że fakt przyjęcia przez Annę N. zobowiązania do spełnienia świadczenia na rzecz sióstr pozbawiał umowę cech darowizny, skoro nieruchomość w dacie darowizny była warta 300 tys. zł, a świadczenia na rzecz sióstr łącznie 160 tys. zł, to nadal otrzymywała bezpłatne świadczenie o wartości 140 tys. zł. Świadczenia na rzecz sióstr stały się wymagalne dopiero po śmierci rodziców, a w tym czasie wartość nieruchomości wielokrotnie wzrosła, przez co zastrzeżonych na rzecz sióstr świadczeń nie można uznać za porównywalne z otrzymanym przez pozwaną przysporzeniem.

Brak wyraźnych granic pomiędzy darowizną obciążoną poleceniem, a umową darowizny obciążliwej może skutkować trudnościami w zakresie oceny, który stosunek występuje w danym przypadku. Przy rozstrzyganiu tej kwestii, trzeba uwzględnić wolę i zamiar stron zawierających umowę darowizny. Przesądzenie, że umowa ma charakter darowizny ze świadczeniem na rzecz osoby trzeciej, nie zaś darowizny z poleceniem albo wręcz umowy całkowicie odpłatnej, musi nastąpić w drodze interpretacji oświadczeń woli stosownie do reguł zawartych w art. 65 § 1 i 2 KC. Jak wskazały obydwie strony wolą rodziców było dokonanie podziału majątku za życia, ale tak, aby każda z córek otrzymała przysporzenie. Wobec pozwanej zobowiązali się do przeniesienia własności nieruchomości i jednocześnie nałożyli na nią obowiązek spełnienia innego świadczenia, a pozwana ten obowiązek przyjęła, a zatem stała się dłużnikiem darczyńcy w tej części. Jednocześnie spadkodawcy obiecali przekazanie pozostałym córkom określonych kwot pieniężnych – również pod tytułem darmym. Obdarowany ma roszczenie do darczyńcy o wykonanie darowizny. Wykonanie tego zobowiązania darczyńcy powierzyli obdarowanej nieruchomością pozwanej, a zatem wykonując swój obowiązek wobec darczyńcy, wykona ona jednoczenie zobowiązanie darczyńcy wobec powódki. Sąd uznał zatem, że analiza treści umowy darowizny i niekwestionowanych ustaleń faktycznych daje podstawę do wniosku, że przedmiotowa umowa, ma cechy umowy mieszanej – darowizny ze świadczeniem obdarowanego powiązanym z określonym wierzycielem wywodzącym swoje uprawnienie z treści art. 393 KC. Różnica więc między darowizną z poleceniem, a darowizną obciążliwą polega na tym, że wykonania polecenia mogą żądać darczyńca i jego spadkobiercy (art. 894 KC), a nie osoba trzecia wskazana przez darczyńcę w umowie darowizny. Ponieważ powódka jest również spadkobiercą ustawowym darczyńców, zatem nawet gdyby uznać, że zawarte w akcie notarialnym zobowiązanie miało wyłącznie charakter polecenia, to i tak mogłaby domagać się jego realizacji na drodze sądowej.

Sąd podkreślił, że pozwana jest właścicielką nieruchomości przekazanej przez rodziców oraz współwłaścicielką innej nieruchomości. Przejściowe kłopoty finansowe nie mogą uzasadniać zwolnienia jej z obowiązku wykonania zobowiązania, bowiem jego treść była jej znana wiele lat wcześniej i winna była się do tego przygotować, zaś powódka ma również trudną sytuację i dochodzona kwota pieniężna jest jej potrzebna na leczenie.

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną Anny N. W uzasadnieniu wyjaśniono, że dopuszczalne jest zawarcie w jednej umowie zarówno darowizny, polecenia darczyńcy, jak również umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. Sąd Najwyższy podkreślił, że polecenie jest jednostronnym oświadczeniem darczyńcy i stanowi element umowy darowizny, natomiast świadczenie na rzecz osoby trzeciej jest odrębnym oświadczeniem woli, które składa także obdarowany, zobowiązując się do jego wykonania po przyjęciu darowizny.




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych