Zakresowa niekonstytucyjność art. 7781 KPC

Anna Z. wniosła skargę konstytucyjną domagając się stwierdzenia, że art. 7781 KPC jest niezgodny z:

1) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim umożliwia sądowi nadanie tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce osobowej klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi takiej spółki ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, w tym przeciwko osobie, której przysługiwał status byłego wspólnika już w chwili powstania stanu zawisłości sprawy, w której wydany został tytuł wykonawczy,

a ponadto z:

2) art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim umożliwia sądowi nadanie tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce osobowej klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi takiej spółki ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, w tym przeciwko osobie, której przysługiwał status byłego wspólnika już w chwili powstania stanu zawisłości sprawy, w której wydany został tytuł wykonawczy, i jednocześnie w zakresie, w jakim nie przewiduje trybu, w jakim były wspólnik spółki mógłby podnosić zarzuty wobec roszczenia objętego tytułem egzekucyjnym.

Zgodnie z art. 7781 KPC, tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej, spółce partnerskiej, spółce komandytowej lub spółce komandytowo-akcyjnej sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna.

Skarżąca była wspólnikiem spółki jawnej, której wspólnicy w 2012 r. podjęli uchwałę o przekształceniu jej w spółkę komandytowo-akcyjną. Anna Z. stała się, na okres kilku dni, akcjonariuszem tej spółki. Następnie zbyła akcje spółki przekształconej na rzecz osoby trzeciej i przestała być wspólnikiem przekształconej spółki. Spółka jawna została wykreślona z rejestru przedsiębiorców 22.7.2013 r. Na skutek pozwu z 5.3.2013 r. przeciwko spółce jawnej wytoczono powództwo o zapłatę. Sąd wydał 8.4.2013 r. nakaz zapłaty kwoty dochodzonej pozwem. Postanowieniem z 31.7.2014 r. nadano nakazowi klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikom spółki jawnej. Anna Z. nie wiedziała o prowadzonym przeciwko niej postępowaniu, ponieważ przeznaczoną dla niej korespondencję skierowano na adres nieistniejącej już spółki jawnej. Skarżąca dowiedziała się o wszczętej przeciwko niej egzekucji dopiero po pewnym czasie od nadania nakazowi zapłaty klauzuli wykonalności, kiedy komornik ustalił jej właściwy adres zamieszkania i skierował na ten adres jedno z pism w postępowaniu egzekucyjnym.

Zażalenie na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności zostało oddalone. W uzasadnieniu sąd stwierdził, że możliwość nadania klauzuli wykonalności na podstawie art. 7781 KPC odnosi się do byłego wspólnika, jeżeli zobowiązanie powstało przed jego wystąpieniem lub wyłączeniem ze spółki, co miało miejsce w sprawie. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej Anna Z. podkreśliła, że nie ponosiła odpowiedzialności za zobowiązania spółki od 25.10.2012 r., czyli od dnia przekształcenia spółki jawnej w spółkę komandytowo-akcyjną.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że niedopuszczalne jest zamknięcie drogi do sądu, gdy w grę wchodzi ewentualne naruszenie konstytucyjnie chronionych wolności lub praw (zob. wyrok TK z 18.7.2012 r., K 14/12, OTK ZU Nr 7/A/2012, poz. 82 oraz wyrok TK z 9.6.1998 r., K 28/97, OTK ZU Nr 4/1998, poz. 50). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, kiedy to skarżąca nie miała możliwości ochrony swoich praw majątkowych. Procedura pozbawiająca byłego wspólnika możliwości udziału w postępowaniu rozpoznawczym, potencjalnie prowadzącym do obciążenia jego praw i wdrożenia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, w którym praw tych już nie może skutecznie bronić, narusza prawo do sądu gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W szczególności narusza prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym) oraz prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnej z wymogami sprawiedliwości i jawności. Możliwość nadania tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przeciwko spółce jawnej, klauzuli przeciwko byłemu wspólnikowi (tj. osobie w tym tytule niewymienionej, która nie uczestniczyła w postępowaniu rozpoznawczym skutkującym powstaniem tego tytułu) nie została skorelowana z trybem, w którym były wspólnik spółki jawnej mógłby podnosić zarzuty przeciwko dochodzonej od niego wierzytelności.

W ocenie TK, nie do zaakceptowania z punktu widzenia prawa do sądu jest sytuacja, że na płaszczyźnie materialnoprawnej istnieje spór między wierzycielem a dłużnikiem, wierzyciel zwraca się o rozstrzygnięcie tego sporu do sądu, a „subsydiarny” dłużnik nie tylko nie ma możliwości uczestniczenia w postępowaniu sądowym, ale w ogóle nie wie, że takie postępowanie się toczy. Rozstrzygnięcie sporu pomiędzy spółką a wierzycielem pośrednio ukształtowało sytuację prawną dłużnika, w tym wypadku byłego wspólnika spółki jawnej, bez jego wiedzy i uczestnictwa w procesie. O korzystnym dla wierzyciela rozstrzygnięciu były wspólnik dowiaduje się dopiero po nadaniu – zgodnie z art. 7781 KPC – przeciwko niemu klauzuli wykonalności. Byłemu wspólnikowi nie przysługuje na tym etapie żaden prawny środek obrony jego praw. W szczególności nie może w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego, kwestionować prawomocnego rozstrzygnięcia sądu stanowiącego tytuł egzekucyjny. Należy zatem stwierdzić, że w postępowaniu klauzulowym skarżącej nie przysługiwało efektywne prawo do sądu, bo w obowiązującym stanie prawnym na etapie postępowania klauzulowego de facto prawo to nie może być w pełni realizowane.

W ocenie TK, nie można wskazać żadnych konstytucyjnych wartości, które uzasadniałyby, na podstawie art. 7781 KPC, uprzywilejowanie wierzycieli spółki jawnej przez osłabienie pozycji prawnej byłego jej wspólnika na skutek zamknięcia drogi sądowej ochrony praw majątkowych. Należy przy tym podkreślić, że zniesienie swoistego przywileju, który dla wierzyciela wynika z art. 7781 KPC, nie zwalniałoby przy tym takich wspólników z odpowiedzialności, jaką ponoszą za długi spółki po utracie statutu wspólnika.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że skutkiem orzeczenia w niniejszej sprawie jest zakresowa niekonstytucyjność art. 7781 KPC, tj. w zakresie, w jakim dopuszcza nadanie przez sąd tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przeciwko spółce jawnej, klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi tej spółki. Trybunał Konstytucyjny dostrzega, że zakresowa formuła wyroku prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej byłych wspólników różnych spółek osobowych. W związku z tym celowe jest podjęcie działań, które doprowadzą do stanu normatywnego zgodnego z Konstytucją RP. Rolą ustawodawcy jest dostosowanie przepisów KPC do wymogów konstytucyjnych, jeśli chodzi o rozszerzenie klauzuli wykonalności w wypadku, gdy w tytule egzekucyjnym wskazane są innego rodzaju spółki niż spółka jawna. TK wyjaśnił, że w standardzie konstytucyjnym mieści się sama instytucja rozszerzania klauzuli wykonalności na byłego wspólnika spółki jawnej, o ile był jej wspólnikiem w chwili wszczęcia postępowania, w którym został wydany tytuł egzekucyjny przeciwko spółce jawnej, a tym samym wspólnik miał możliwość obrony swoich praw przed sądem.




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych