Ustalenie warunków prawa do emerytury

Uzasadnienie:

Wyrokiem z 4.11.2015 r. SA w W. oddalił apelację Andrzeja S. od wyroku SO w W. z 30.6.2014 r., którym oddalono odwołanie wnioskodawcy od decyzji Dyrektora Zakładu E. w W. z 21.2.2013 r., ustalającej prawo i wysokość emerytury policyjnej.

Sąd I instancji ustalił, że wnioskodawca pełnił służbę w Straży Granicznej od 15.4.1999 r. do 31.12.2012 r., to jest przez 13 lat, osiem miesięcy i 16 dni. Organ emerytalny decyzją z 21.2.2013 r. przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury, zaliczając do wysługi emerytalnej okres służby w Straży Granicznej oraz okres pełnienia służby wojskowej od 26.10.1978 r. do 4.10.1980 r. Świadczenie obliczono na zasadach wynikających z przepisu art. 15a ustawy z 18.2.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t.jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 708 ze zm., dalej jako: PolEmU). Zgodnie z powołanym przepisem emerytura dla funkcjonariusza, który został przyjęty do służby po raz pierwszy po 1.1.1999 r., wynosi 40% podstawy jej wymiaru za 15 lat służby i wzrasta na zasadach określonych w art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2–5 PolEmU, a więc przy obliczaniu jej wysokości nie uwzględnia się w wysłudze emerytalnej okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed podjęciem służby.

Przy tak niespornych ustaleniach sąd odwoławczy podzielił ocenę prawną sądu I instancji. Opiera się ona na założeniu, że skoro wnioskodawca został przyjęty do służby po 1.1.1999 r., to znajduje do niego zastosowanie art. 15a PolEmU, a nie art. 15 ust. 1 PolEmU. W rezultacie brak jest podstaw do zaliczenia do wysługi emerytalnej wnioskodawcy, od której uzależniona jest wysokość emerytury, okresów składkowych przypadających przed podjęciem przez niego służby w Straży Granicznej.

W ocenie sądu II instancji, nie można potraktować okresu służby wojskowej wnioskodawcy od 26.10.1978 r. do 4.10.1980 r. jako „przyjęcia do służby po raz pierwszy”. Służbą w rozumieniu PolEmU jest bowiem wyłącznie służba pełniona w jednostkach wymienionych w tej ustawie. Zgodnie z art. 12 PolEmU, emerytura policyjna przysługuje funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby, który w dniu zwolnienia posiada 15 lat służby w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej lub w Służbie Więziennej. Ponadto, do okresów równorzędnych ze służbą zalicza się – w myśl art. 13 ust. 1 pkt 2 – służbę wojskową uwzględnianą przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej. Równorzędne traktowanie okresu zasadniczej służby wojskowej nie może jednak oznaczać, że każdy, kto odbył taką służbę, pełnił służbę uprawniającą do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego w rozumieniu PolEmU. Okresy równorzędne ze służbą, w tym między innymi zasadnicza służba wojskowa, są uwzględniane tylko do wysługi emerytalnej funkcjonariusza przy ustalaniu prawa do emerytury, ale nie stanowią okresów służby. Służbą w rozumieniu art. 15 i 15a PolEmU jest zatem wyłącznie służba w charakterze funkcjonariusza w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej lub Służbie Więziennej.

Jednocześnie sąd II Instancji zauważył, że TK, postanowieniem z 29.3.2012 r. (Tw 35/11, Legalis), odmówił wnioskowi Krajowej Komisji Wykonawczej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Straży Granicznej zbadania zgodności art. 15a PolEmU z art. 2 i art. 36 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego judykatu stwierdzono brak przesłanek do kwestionowania skutków art. 15a PolEmU w odniesieniu do osób podejmujących służbę po 1.1.1999 r.

Dodatkowo sąd II instancji podniósł, że w dniu wejścia w życie przepisu art. 15a PolEmU (1.10.2003 r.) skarżący legitymował się okresem czterech lat, pięciu miesięcy i 18 dni służby w Straży Granicznej. Stąd, nawet po doliczeniu do tego okresu kresu pełnienia zasadniczej służby wojskowej, nie spełnia warunku legitymowania się okresem 15 lat służby w celu uzyskania prawa do emerytury policyjnej.

Wobec powyższego sąd II instancji oddalił apelację wnioskodawcy z mocy art. 385 KPC.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 15 i art. 15a w związku z art. 12 i art. 13 PolEmU, polegające na przyjęciu, że okresy równorzędne ze służbą wskazane w art. 13 PolEmU nie mogą być traktowane jako służba w rozumieniu art. 12 PolEmU w kontekście wstąpienia do służby stosownie do art. 15 i 15a PolEmU, a w konsekwencji pełnienie zasadniczej służby wojskowej przed 2.1.1999 r. nie stanowi pełnienia służby w rozumieniu art. 15 i 15a PolEmU, podczas gdy art. 13 PolEmU należy interpretować w ten sposób, że pełnienie służby z katalogu zawartego w przepisie jest ekwiwalentne z pełnieniem służby z katalogu zawartego w art. 12 PolEmU, a w konsekwencji nie pozostaje bez znaczenia dla pełnienia służby w myśl art. 15 i 15a PolEmU.

Wskazując na powyższy zarzut, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy w sposób uwzględniający żądanie, to jest zmianę decyzji Dyrektora Zakładu E. z 21.2.2013 r., znak W08744/SG, przez ustalenie emerytury skarżącego w oparciu o art. 15 PolEmU; ewentualnie domagał się przekazania sprawy sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw. W sprawie spór sprowadza się wyłącznie do wykładni prawa materialnego w obrębie PolEmU. Skarżący w zarzutach wyeksponował konglomerat norm prawa, które jego zdaniem dowodzą o błędnej wykładni art. 15 i art. 15a PolEmU.

Wstępnie należy zauważyć, że błędna wykładnia określonego tekstu prawnego nie może dokonana in gremio, to jest w zakresie całego brzmienia art. 15 PolEmU. Przedmiotowy przepis składa się bowiem z kilku ustępów, a niektóre z nich z punktów. Stąd skuteczne zanegowanie określonego modelu interpretacyjnego wymaga dookreślenia konkretnych norm przepisu, a nie jego powołania en block. Podobnie rzecz wygląda w przypadku powołania art. 13 PolEmU. Dodatkowo przypomnieć należy, że pod pojęciem podstaw skargi kasacyjnej rozumie się konkretny przepis prawa, który został w niej wskazany z jednoczesnym stwierdzeniem, iż wydanie wyroku nastąpiło z jego obrazą.

Niemniej jednak w uzasadnieniu skargi kasacyjnej doszło do sprecyzowania stanowiska odwołującej się strony, co ostatecznie konwaliduje opisane wczesnej mankamenty i pozwala uchwycić istotę wywołanego problemu. W sprawie wyraża się on wyborem sposobu obliczenia wysokości należnej emerytury w zależności od momentu przystąpienia do służby. Krótko mówiąc, funkcjonariusz, który pozostawał w służbie przed 2.1.1999 r., ma prawo do obliczenia emerytury według algorytmu wskazanego w art. 15 ust. 1 pkt 1–4 PolEmU. Natomiast osoba, która po raz pierwszy została przyjęta do służby po dniu 1 stycznia 1999 r., uzyska prawo do obliczenia emerytury w myśl art. 15a PolEmU. Na marginesie należy zauważyć, że oba mechanizmy zawierają wspólne rozwiązania, a mianowicie: emerytura wynosi 40% podstawy jej wymiaru za 15 lat służby. Jej wzrost w art. 15 PolEmU obejmuje okresy składkowe i nieskładkowe poprzedzające służbę. Natomiast art. 15a PolEmU odwołuje się jedynie do okresu wymienione w art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2–5 PolEmU.

Stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej opiera się na rozumowaniu, że skoro ubezpieczony został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej przed 2.1.1999 r. (odbywał ją w okresie od 26.10.1978 r. do 4.10.1980 r.), to jest uprawniony do obliczenia wysokości emerytury w sposób opisany w art. 15 ust. 1 PolEmU. Przedmiotowa konstatacja nie zasługuje na aprobatę, a klarowny wywód sądu II instancji staje się przekonujący w razie usystematyzowania poszczególnych zagadnień wywołanych w skardze. Zabiegiem ułatwiającym właściwą denotację jest przypomnienie sekwencji zdarzeń ubezpieczeniowych skarżącego. Do zasadniczej służby wojskowej został powołany, będąc pracownikiem. Po zakończeniu służby wojskowej wrócił do wykonywania pracy najemnej. W powszechnym systemie ubezpieczenia społecznego pozostawał do 14.1.1999 r. W dniu 15.4.1999 r. przystąpił do służby w Straży Granicznej.

Powyższy rys kariery zawodowej skarżącego ujawnia, że po zakończeniu zasadniczej służby wojskowej wrócił do powszechnego systemu ubezpieczenia społecznego, a okres tej służby został uwzględniony w strefie uprawnień pracowniczych. Nie można więc z faktu jej odbycia wywodzić o zamiarze przystąpienia do specjalnego systemu emerytalnego, jaki obejmował służby mundurowe. Pozostaje to w zgodzie z faktem, że obrona Ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ustawy z 21.11.1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej – t.jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1534). Tymczasem podjęcie służby w Straży Granicznej na podstawie ustawy z 12.10.1990 r. o Straży Granicznej (t.jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1643) stanowi dobrowolne podjęcie służby i jest obwarowane kryteriami podmiotowo-przedmiotowymi, których nie weryfikuje zasadnicza służba wojskowa. Jest poprzedzone postępowaniem kwalifikacyjnym, a stosunek służbowy funkcjonariusza powstaje w drodze mianowania. Z tego względu sam fakt powołania do „wojska” nie otwiera – w tym stanie faktycznym – drogi do obliczenia emerytury w myśl stanowiska skarżącego, skoro po zakończeniu służby w Wojsku Polskim nie kontynuował on dalszej ścieżki kariery w służbach mundurowych. Do służby w Straży Granicznej przystąpił 15.4.1999 r. i stąd jego uprawnienie do obliczenia wysokości emerytury jest uregulowane w art. 15a PolEmU, co też wyklucza akceptację tezy o błędnej wykładni tego przepisu, jakiej miał się dopuścić sąd II instancji.

Z tego wynika, że termin, „który pozostawał w służbie przed 2.1.1999 r.”, obejmuje następujące sytuacje. Po pierwsze, funkcjonariusza pełniącego przed 2.1.1999 r. służbę w Straży Granicznej. Po drugie, funkcjonariusza, który przed 2.1.1999 r. pełnił służbę w innej formacji (np. Policji, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego), ale po 2.1.1999 r. został przeniesiony do Straży Granicznej. W każdym wypadku jest zachowana ciągłość służby, która stanowi walor obliczenia późniejszej wysokości emerytury w myśl art. 15 PolEmU. Ten wzorzec eliminuje poszukiwanie okresów równorzędnych ze służbą, nacisk kładzie się bowiem nie na sam fakt jej pełnienia, bez względu na jej rodzaj i sposób pełnienia, ale na „przyjęcie do służby” (wstąpienie do niej). W tej mierze aktualne pozostają argumenty podniesione przez SN w wyroku z 11.4.2017 r. (II UK 118/16, Legalis), które obecny skład SN w pełni podziela.

To, że art. 15 ust. 1 PolEmU nie dookreśla, o jaką służbę chodzi, nie prowadzi do aprobaty stanowiska skarżącego. Termin „pozostawał w służbie” dekoduje się jakościowo. Chodzi o służbę w rozumieniu ustawy, która otwiera drogę do uzyskania emerytury policyjnej, to jest służbę w Straży Granicznej (w tym wypadku).

Kierunku wykładni prawa nie zmienia odwołanie się do art. 13 PolEmU. Relacje tej normy do art. 15 PolEmU należy wyjaśnić systemowo.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że regulacje zawarte w art. 15 i art. 15a PolEmU, w brzmieniu nadanym ustawą z 23.7.2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 166, poz. 1609 ze zm.), stanowiły realizację celu, jakim było objęcie zaopatrzeniowym systemem emerytalnym wszystkich funkcjonariuszy służb mundurowych bez względu na datę wstąpienia do służby, a więc również tych, którzy do służby wstąpili po 1.1.1999 r. i zostali objęci powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych (por. uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej, druk sejmowy nr IV.1160).

Dalej należy przypomnieć, że w myśl art. 1 PolEmU funkcjonariuszom zwolnionym ze służby w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej, zwanym dalej „funkcjonariuszami”, przysługuje z budżetu państwa, na zasadach określonych w ustawie, zaopatrzenie emerytalne z tytułu wysługi lat. Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 7 PolEmU określenie wysługa emerytalna oznacza okresy służby w formacjach wymienionych w art. 1, z wyjątkiem okresów zawieszenia w czynnościach służbowych, a także okresy im równorzędne.

Z kolei, zgodnie z art. 12 PolEmU, emerytura policyjna przysługuje funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby, który w dniu zwolnienia posiada 15 lat służby w formacjach wskazanych w art. 1, z wyjątkiem funkcjonariusza, który ma ustalone prawo do emerytury określonej w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej z uwzględnieniem okresów służby i okresów z nią równorzędnych.

Z zestawienia przytoczonych powyżej norm wynika podstawowa zasada, że przy obliczaniu „wysługi lat”, a więc przy ustalaniu warunków prawa do emerytury, uwzględnia się okres służby w Straży Granicznej oraz inne okresy równorzędne (np. wymienione w art. 13 PolEmU). Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 PolEmU służbę wojskową, uwzględnianą przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej, bierze się pod uwagę. Okres tej służby wojskowej został skarżącemu uwzględniony do ustalenia prawa. W ten sposób zresztą uzyskał on niezbędny próg stażowy w postaci 15 lat służby, gdyż sam okres jej pełnienia w Straży Granicznej wynosił 13 lat, 8 miesięcy i 16 dni. Okres zasadniczej służby wojskowej, uwzględniany przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej, podlega zatem uwzględnieniu jako okres równorzędny w wysłudze lat uprawniającej do emerytury policyjnej przysługującej na podstawie art. 12 PolEmU. Podobnie, na zasadzie wzajemności, okresy służby uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury policyjnej uwzględniane są – jako okresy równorzędne ze służbą wojskową – przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej (art. 12 i art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych – t.jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1037).

Mając powyższe na uwadze, SN orzekł z mocy art. 39814 KPC.




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych